Macarıstanda siyasi dəyişiklik: Müxalifətin qələbəsi Avropa və Ukrayna siyasətini necə dəyişdirəcək? - POLİTOLOQDAN AÇIQLAMA

Aprelin 12-də Macarıstanda keçirilən parlament seçkilərində müxalif qüvvələrin qələbəsi artıq rəsmiləşib və uzun illər hakimiyyətdə olan Viktor Orban seçkidə məğlub olub. Yeni hökumətə isə müxalif "Tisa" hərəkatının lideri Peter Magyar başçılıq edəcək. Bu nəticə ölkənin siyasi kursunda ciddi dəyişikliklərin anonsu kimi qiymətləndirilir. İndi əsas sual yeni baş nazirin rəhbərliyi altında Macarıstanın xarici siyasətinin hansı istiqamətdə inkişaf edəcəyi ilə bağlıdır.

Xüsusilə, son illərdə gərginləşən Avropa Birliyi ilə münasibətlərin yaxşılaşdırılıb-yaxşılaşdırılmayacağı və Ukrayna ilə əlaqələrin normallaşdırılıb-normallaşdırılmayacağı diqqət mərkəzindədir. Seçki kampaniyası dövründə verilən vədlər Qərblə daha sıx əməkdaşlığa və Avropa institutları ilə münasibətlərin bərpasına işarə etsə də, bu kursun praktikada necə həyata keçiriləcəyi hələ də açıq qalır. Yeni hökumətin atacağı addımlar təkcə Macarıstan üçün deyil, ümumilikdə regionun siyasi balansı baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Mövzu ilə bağlı politoloq Aytən Qurbanova BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, Macarıstanda uzun illər ölkəyə rəhbərlik etmiş Viktor Orbanın seçkilərdə məğlubiyyəti fonunda baş verən hakimiyyət dəyişikliyi həm daxili siyasi kursda, həm də xarici siyasət prioritetlərində müəyyən korrektələrin mümkünlüyünü artırır. Onun sözlərinə görə, xüsusilə, Avropa İttifaqı ilə münasibətlər və Rusiya-Ukrayna müharibəsi kontekstində rəsmi Budapeştin mövqeyi əsas diqqət mərkəzində qalır: "Məlum olduğu kimi Orban hakimiyyəti dövründə Macarıstanın Aİ ilə münasibətləri tez-tez gərginliklə müşayiət olunmuşdur. Hüququn aliliyi, media azadlığı və məhkəmə müstəqilliyi kimi fundamental prinsiplərlə bağlı Brüssel ilə Macarıstan arasındakı gərginlik fonunda Aİ fondlarının dondurulması kimi konkret addımlar atılmışdır. Ona görə də, yeni siyasi rəhbərliyin formalaşması ilə daha praqmatik və konsensus yönümlü xəttin seçilməsi ehtimalı yüksək qiymətləndirilir. Bu isə Aİ institutları ilə dialoqun intensivləşməsi, normativ uyğunlaşmanın sürətləndirilməsi və institusional islahatlar vasitəsilə maliyyə resurslarına çıxışın bərpası istiqamətində səylərin artmasına səbəb ola bilər. Belə bir transformasiya isə öz növbəsində Macarıstanın Aİ daxilində "bloklayıcı aktor" imicindən uzaqlaşaraq daha konstruktiv tərəfdaş kimi çıxış etməsini şərtləndirə bilər.

Digər mühüm istiqamət isə Macarıstanın Ukrayna məsələsinə yanaşmasıdır. Orban dövründə rəsmi Budapeştin Rusiyaya qarşı sanksiyalara ehtiyatlı münasibəti Aİ və NATO daxilində birmənalı qarşılanmamışdır. Yeni hakimiyyətin formalaşması fonunda Ukraynanın ərazi bütövlüyünə daha açıq və prinsipial dəstək, kollektiv qərarlarla daha yüksək səviyyədə uyğunlaşma və humanitar-maliyyə yardım mexanizmlərində daha fəal iştirak ehtimalı artır. Amma enerji təhlükəsizliyi məsələsinin strateji əhəmiyyəti nəzərə alındıqda, Rusiyadan qaz və neft asılılığının qısa müddətdə radikal şəkildə aradan qaldırılması real görünmür. Ona görə də, yeni hökumətin balanslaşdırılmış və mərhələli siyasət yürütməsi daha ehtimal olunan ssenari kimi çıxış edir. Macarıstan-Ukrayna münasibətlərində həssas məqamlardan biri də Zakarpatiyada yaşayan macar azlığın hüquqları məsələsidir. Orban hakimiyyəti bu məsələni ikitərəfli münasibətlərdə əsas şərtlərdən biri kimi irəli sürürdü.

Yeni siyasi kurs çərçivəsində isə bu mövzunun daha çox diplomatik kanallar və çoxtərəfli platformalar vasitəsilə idarə olunacağı və qarşılıqlı etimadın bərpasına yönəlmiş daha konstruktiv yanaşmanın ön plana çıxacağı gözlənilir. Bu isə regional sabitliyin möhkəmləndirilməsi nöqteyi-nəzərindənmühüm əhəmiyyət kəsb edir. Nəticə etibarilə, Macarıstanda hakimiyyət dəyişikliyi ölkənin xarici siyasət kursunda müəyyən korrektələrə səbəb ola bilər. Lakin bu dəyişikliklərin radikal deyil, daha çox tədricən həyata keçiriləcəyi və praqmatik xarakter daşıyacağı gözlənilir. Bu isə həm Aİ daxilində institusional dinamikanın, həm də regionda geosiyasi balansın yenidən formalaşmasına təsir göstərə bilər".

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin