İstehlak kreditlərinin artmasının əsas səbəbləri nələrdir?

"İstehlak kreditlərinin həcminin artmasının əsas səbəblərindən biri əhalinin gündəlik xərcləri ilə gəlirləri arasında yaranan fərqdir. İnsanların mənzil, avtomobil, məişət texnikası, təhsil, səhiyyə və digər ehtiyaclarını qarşılamaq üçün böyük məbləğə ehtiyacı yarandıqda, həmin vəsaiti uzun müddət toplamaq əvəzinə kredit götürməyə üstünlük verirlər. Xüsusilə qiymətlərin yüksəlməsi insanların əvvəlki dövrlə müqayisədə daha çox maliyyə vəsaitinə ehtiyac duymasına səbəb olur".

Bunu BiG.AZ-a açıqlamasında Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli bildirib.

O, qeyd edib ki, digər tərəfdən, bankların və kredit təşkilatlarının istehlak kreditlərini daha aktiv şəkildə təklif etməsi də bu artıma təsir göstərir. Mobil tətbiqlər vasitəsilə kredit üçün bir neçə dəqiqə ərzində müraciət etmək, gəlirlərin elektron şəkildə qiymətləndirilməsi və bəzi hallarda təminatsız kreditlərin təqdim olunması borclanmanı vətəndaşlar üçün daha əlçatan edib. Əvvəllər banka gedərək müxtəlif sənədlər toplamaq tələb olunurdusa, indi kreditə müraciət prosesi daha asan və sürətli həyata keçirilir:
"İstehlak kreditlərinin artmasının digər səbəbi insanların gələcək gəlirlərinə olan inamıdır. Əməkhaqqının və digər gəlirlərin artacağına əmin olan vətəndaşlar böyük alış-verişləri təxirə salmaq əvəzinə, onları kredit hesabına həyata keçirə bilirlər. Banklar da sabit gəliri olan müştəriləri daha etibarlı borcalan hesab etdikləri üçün bu kateqoriyaya kredit verməkdə daha maraqlı olurlar.

Mövcud inflyasiya da kreditləşmənin artmasında mühüm rol oynayır. Məişət texnikası, avtomobil, mebel və digər məhsulların qiyməti yüksəldikdə vətəndaş həmin məhsulu gələcəkdə daha baha almaqdansa, bu gün kredit götürərək əldə etməyə çalışa bilər. Belə vəziyyətdə kreditlərin sayının və məbləğinin artması yalnız istehlakın genişlənməsi ilə deyil, eyni məhsulu almaq üçün daha böyük maliyyə vəsaitinə ehtiyac yaranması ilə də əlaqəli olur.

Nağdsız ödənişlərin və elektron bank xidmətlərinin genişlənməsi də kredit bazarının böyüməsinə şərait yaradır. Banklar müştərilərin gəlir və xərclərini daha ətraflı təhlil etdikcə fərdi kredit məhsullarını daha geniş şəkildə təklif edə bilirlər. Kredit kartları, taksit imkanları və alış-veriş zamanı birbaşa kreditləşmə də istehlak kreditlərinin ümumi həcmini artıran amillər sırasındadır.

Bununla yanaşı, istehlak kreditlərinin artmasını iqtisadiyyat üçün avtomatik olaraq mənfi hal kimi qiymətləndirmək düzgün deyil. Əgər kreditlər əsasən sabit gəliri olan insanların uzunmüddətli və planlaşdırılmış ehtiyaclarının maliyyələşdirilməsinə yönəlirsə, bu, ticarət və xidmət sektorunda aktivliyi artıra bilər. Vətəndaş məhsulu alır, sahibkarın satışları artır, bank faiz gəliri əldə edir və nəticədə iqtisadi dövriyyə genişlənir.

Lakin kreditləşmənin sürətli artımı müəyyən risklər də yaradır. Əhalinin gəlirləri kredit ödənişlərinin artım tempinə çatmadıqda, borc yükü yüksəlir. Bu isə gecikmiş ödənişlərin və problemli kreditlərin artmasına səbəb ola bilər. Xüsusilə bir şəxsin eyni vaxtda bir neçə bankdan və ya kredit təşkilatından borc götürməsi maliyyə risklərini artırır.

Bu baxımdan, istehlak kreditlərinin həcminin artmasına yalnız "əhalinin daha çox pul xərcləməsi" kimi yanaşmaq düzgün deyil. Burada qiymətlərin dəyişməsi, gəlirlərin dinamikası, bankların kredit siyasəti, kreditə çıxışın asanlaşması, elektron bankçılığın inkişafı, istehlak davranışları və gələcək gəlirlərlə bağlı gözləntilər kompleks şəkildə rol oynayır.

Əsas məsələ kreditlərin həcminin nə qədər artması deyil, bu artımın əhalinin gəlirlərindən və borcu qaytarmaq imkanlarından nə dərəcədə sürətli olmasıdır".

Telegramda izləyin