"Ana dilimizi qorumaq və inkişaf etdirmək hər bir azərbaycanlının mənəvi borcudur" - DEPUTAT

Azərbaycan xalqının tarixində ana dilinin qorunması, inkişaf etdirilməsi və dövlət dili kimi tətbiqi daim mühüm məsələ olmuşdur. Müstəqillik dövründə bu məsələ daha da aktuallaşmış, dilimizin hüquqi statusu və ictimai nüfuzu gücləndirilmişdir. Azərbaycan dilinin dövlət dili statusu alması və onun cəmiyyətin bütün sahələrində geniş tətbiqi ümummilli maraqlara xidmət edən böyük tarixi prosesdir. Bu baxımdan 1 Avqust – Azərbaycan əlifbası və Azərbaycan dili günü təkcə bir təqvim bayramı deyil, eyni zamanda milli kimliyimizin, mənəvi varlığımızın rəmzi olan dilimizə göstərilən yüksək ehtiramın təcəssümüdür.

Sovet dövründə, xüsusilə də 1970-ci illərin ortalarından başlayaraq, milli dillərin sıxışdırılması siyasəti daha açıq şəkildə həyata keçirilirdi. SSRİ Konstitusiyasının qəbulundan sonra bu tendensiya daha da gücləndi. Belə bir şəraitdə ana dilinin müdafiəsi ilə çıxış etmək cəsarət və siyasi iradə tələb edirdi. Milli dillərin tənqid olunması, onların geridə qalmışlıq əlaməti kimi təqdim edilməsi, rus dilinin isə "beynəlmiləl ünsiyyət vasitəsi" kimi təbliği əslində milli identikliyin tədricən məhv edilməsi planının bir hissəsi idi. Hətta milli respublikaların rəhbərləri belə bu məsələni açıq şəkildə gündəmə gətirməkdən çəkinirdilər. 1930-cu illərdə dil məsələsini qabardan ziyalıların repressiyaya məruz qaldığı faktları bu qorxunun səbəblərini izah edir.

Belə bir mürəkkəb tarixi və siyasi şəraitdə Ümummilli Lider Heydər Əliyevin ana dili məsələsində sərgilədiyi prinsipial mövqe, onun milli dəyərlərə sadiqliyinin və xalqına olan sevgisinin bariz nümunəsi idi. O, SSRİ rəhbərliyinin bütün təzyiqlərinə baxmayaraq, Azərbaycan dilinin hüquqlarını qorumağa, bu dili dövlət idarəçiliyində və təhsil sistemində daha geniş tətbiq etdirməyə nail oldu. 1978-ci il aprelin 2-də Azərbaycan SSR Konstitusiyasının qəbuluna dair sessiyada Ümummilli Lider Heydər Əliyevin təşəbbüsü və təkidilə 73-cü maddəyə "Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasının dövlət dili Azərbaycan dilidir" ifadəsi daxil edildi. Bu, həmin dövr üçün olduqca cəsarətli və strateji bir qərar idi.

Azərbaycan xalqının böyük əksəriyyətinin tələbi ilə 1995-ci ildə qəbul edilmiş Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasında 21-ci maddə ilə Azərbaycan dili dövlət dili kimi təsbit olundu. Bu müddəa yalnız hüquqi akt deyil, həm də milli suverenliyin əsas sütunlarından biri kimi qəbul edilməlidir.
Müstəqil dövlətin dil siyasəti məhz bu hüquqi və siyasi bazis üzərində quruldu. Ümummilli Lider Heydər Əliyev 2001-ci il 18 iyun tarixində imzaladığı "Dövlət dilinin tətbiqi işinin təkmilləşdirilməsi haqqında" Fərmanla Azərbaycan dilinin mövqeyinin möhkəmləndirilməsinə yönəlmiş tədbirlərin kompleks şəkildə həyata keçirilməsini təmin etdi. Həmin Fərmana əsasən Azərbaycan Prezidenti yanında Dövlət Dil Komissiyası yaradıldı.
Ümummilli Lider Heydər Əliyev öz nitqlərində Azərbaycan dilini "şeir dili", "xalqın ruhunun ifadəsi", "milli kimliyin əsası" kimi xarakterizə etmişdir. Onun "Dil bir millətin milliliyini təsdiq edən ilk faktordur" fikri milli ideologiyanın əsas istiqamətini müəyyənləşdirir.

Ümummilli Lider Heydər Əliyevin ana dilinə bağlılığı təkcə ritorik deyil, həm də hüquqi və praktiki qərarlarla təsdiq olunurdu. O, 30-dan artıq çıxışında Azərbaycan dilinin zənginliyi, onun qorunmasının vacibliyi, gənc nəslin dilə bağlılığının artırılması və tədris sistemində ana dilinin üstünlüyü barədə çıxışlar etmişdir. Onun fikrincə: "Milli-mənəvi dəyərlərimiz – bizim ana dilimiz, dinimiz, adət-ənənələrimiz – bunların hamısı ilə biz fəxr etməliyik."
2001-ci il 9 avqust tarixində imzalanan digər bir əhəmiyyətli Fərmanla hər il 1 Avqust tarixi "Azərbaycan əlifbası və Azərbaycan dili günü" kimi təsis edildi. Bu qərar dilimizin təkcə dövlət dili kimi hüquqi statusunu deyil, həm də onun milli-mədəni əhəmiyyətini bir daha vurğulayırdı. Latın qrafikasına keçidlə bağlı aparılan islahatlar da ana dilimizin qloballaşma şəraitində rəqabətə davamlı və müasir ünsiyyət vasitəsi kimi inkişafını təmin etdi.
Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi hüquqi əsaslarını daha da möhkəmləndirən digər bir mühüm sənəd 2002-ci il 30 sentyabr tarixində qəbul olunmuş "Azərbaycan Respublikasında dövlət dili haqqında" Qanun olmuşdur. Bu Qanunda Azərbaycan dili yalnız idarəetmə və təhsil dili kimi deyil, həm də milli özünüdərk və mədəni irs faktoru kimi təqdim olunur. Qanun Azərbaycan diasporunun da bu dildən istifadə imkanlarının genişləndirilməsinə, ana dilində təhsil və informasiya resurslarının artırılmasına zəmin yaratmışdır.

Ümummilli Liderin siyasi xətti bu gün Prezident İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilir. 2004-cü ildə Azərbaycan dilində latın qrafikası ilə kütləvi nəşrlərin həyata keçirilməsi haqqında sərəncam, eləcə də Azərbaycan Milli Ensiklopediyasının nəşri, dünya ədəbiyyatının görkəmli nümunələrinin Azərbaycan dilinə tərcüməsi və çapı ilə bağlı imzalanmış sərəncamlar bu istiqamətdə mühüm addımlar idi.

2013-cü ildə qəbul olunmuş "Azərbaycan dilinin qloballaşma şəraitində zamanın tələblərinə uyğun istifadəsinə və ölkədə dilçiliyin inkişafına dair Dövlət Proqramı" milli-mənəvi irsimizin əsas sütunlarından olan dilimizin saflığının qorunmasına yönəlmiş strateji sənəd kimi qiymətləndirilir.

Prezident İlham Əliyev Azərbaycan dilini təkcə dövlətin rəsmi dili kimi deyil, həm də milli varlığın əsası, soy-kökün daşıyıcısı və diasporu birləşdirən əsas vasitə kimi dəyərləndirir. Onun "Bu gün dünyada 50 milyondan çox insan üçün Azərbaycan dili ana dilidir" fikri dilimizin sərhədləri aşan milli dəyər olduğunu göstərir.
Eyni zamanda o, dilimizin saflığının qorunmasının vacibliyini önə çəkərək vurğulayır ki, Azərbaycan dili xarici təsirlərdən qorunmalı, öz orijinallığını saxlamalı, gənc nəslin təfəkküründə əsas ünsiyyət vasitəsi kimi möhkəmləndirilməlidir. Prezident İlham Əliyevin bu sahədəki siyasəti dilin yalnız hüquqi və inzibati deyil, həm də mədəni və elmi əsaslarının inkişafına yönəlmişdir.

Azərbaycan dili sadəcə ünsiyyət vasitəsi deyil, xalqımızın tarixi yaddaşı, milli kimliyimizin ifadəsi, mənəvi diriliyimizin sütunudur. 1 Avqust – Azərbaycan əlifbası və Azərbaycan dili günü bu zəngin irsin qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsi baxımından mühüm əhəmiyyətə malikdir. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin ana dilimizin müdafiəsində göstərdiyi fədakarlıq və strateji baxış, Prezident İlham Əliyevin bu siyasəti ardıcıl və müasir yanaşmalarla davam etdirməsi Azərbaycan dilinin gələcəyinin etibarlı əllərdə olduğunu təsdiq edir. Ana dilimizi qorumaq və inkişaf etdirmək hər bir azərbaycanlının mənəvi borcudur.

Şahin Seyidzadə
Milli Məclisin deputatı

Telegramda izləyin