"Hər müəllimə illik 2000 manat əlavə əməkhaqqı kənd məktəblərinə gənc kadrların cəlb olunması üçün məqsədyönlü qərardır" - Ekspert

Gələn il gənc müəllimlərin kənd məktəblərinə cəlb olunması üçün onların əməkhaqqına əlavələrin ödənilməsi üçün 20.1 milyon manat xərclənəcək.Hesablamalar göstərir ki, kənd məktəblərindəki vakansiyaları seçəcək hər bir gənc müəllim orta hesabla maaşından əlavə il ərzində təxminən 2 min manat alacaq.

Təhsil eksperti Kamran Əsədov BiG.AZ-a bildirib ki, Elm və Təhsil Nazirliyinin bu qərarı həm sosial, həm psixoloji, həm də pedaqoji baxımdan uğurlu addımdır. Sosial baxımdan bu, kənd və şəhər müəllimləri arasında bərabər imkanların formalaşmasına kömək edəcək. Psixoloji baxımdan isə gənc müəllimlər üçün kənddə işləmək artıq "çətinlik" deyil, "imkan" kimi görünəcək. Pedaqoji aspektdən baxdıqda isə, gənc və enerjili müəllimlərin kənd məktəblərinə gəlməsi o bölgələrdə tədrisin keyfiyyətinə və şagird nəticələrinə birbaşa təsir göstərəcək:

"İlk növbədə qeyd edim ki, 2026-cı ildən kənd məktəblərində işləyəcək gənc müəllimlərin əməkhaqqına əlavə stimullaşdırıcı ödənişlərin tətbiqi təhsil siyasətində mühüm və hədəfli sosial-iqtisadi addımdır. Bu qərar Elm və Təhsil Nazirliyinin regionlarda təhsil keyfiyyətinin bərabərləşdirilməsi, kadr çatışmazlığının azaldılması və gənc müəllimlərin kənd yerlərinə cəlb olunması istiqamətində atdığı ardıcıl siyasətin tərkib hissəsidir. Növbəti ildən bu məqsədlə dövlət büdcəsindən 20,1 milyon manat vəsait ayrılması bu istiqamətə dövlət prioriteti səviyyəsində yanaşıldığını göstərir. Hesablamalara görə, bu artım nəticəsində hər bir müəllim orta hesabla aylıq 183,3 manat, illik isə təxminən 2000 manat əlavə gəlir əldə edəcək. Bu göstərici gənc müəllim üçün iqtisadi baxımdan əhəmiyyətli motivasiya yaradır, çünki hazırda orta aylıq müəllim maaşı (dərəcə və bölgədən asılı olaraq) 850–920 manat civarındadır və bu artım gəlirin 20–25 faizi qədər əlavə deməkdir.

"Təhsil haqqında" Qanunun 34-cü maddəsində açıq şəkildə qeyd olunur ki, "dövlət ucqar və az təminatlı ərazilərdə təhsil müəssisələrində çalışan pedaqoji işçilərin sosial müdafiəsini təmin edir və onlara əlavə güzəştlər tətbiq edir." Bu hüquqi norma uzun müddət formal səviyyədə qalsa da, son illərdə Elm və Təhsil Nazirliyi bu müddəanı praktik səviyyəyə daşıyıb. 2023-cü ildən tətbiq edilən H1 və H2 stimullaşdırıcı əlavələri, eləcə də 2024-cü ildə müəllimlərin diaqnostik qiymətləndirilmə nəticələrinə əsasən artan maaş siyasəti artıq kənddə işləməyin həm mənəvi, həm də maddi baxımdan dəyərli olduğunu göstərir. Yeni 2000 manatlıq illik əlavə isə bu siyasətin davamıdır və kənd müəllimlərinin sosial statusunun yüksəldilməsinə xidmət edir.

Statistik müqayisələr bu artımın zəruriliyini və effektivliyini daha aydın göstərir. Hazırda ölkədə təxminən 4500 vakant müəllim yeri mövcuddur və onların 80 faizi kənd və dağlıq ərazilərdə yerləşir. Məsələn, Qax, Lerik, Yardımlı, Kəlbəcər və Laçın kimi bölgələrdə illərdir ixtisaslı müəllim çatışmazlığı 25–30 faiz səviyyəsində qalır. 2024-cü il MİQ nəticələrinə görə, şəhər məktəblərində hər vakant yerə orta hesabla 7 namizəd düşdüyü halda, kənd məktəblərində bu göstərici cəmi 1,4 nəfərdir. Belə disbalansın əsas səbəbi əməkhaqqı fərqi, sosial şəraitin zəifliyi və infrastrukturun məhdudluğudur. Yeni əlavələr bu uçurumu müəyyən qədər kompensasiya etməklə gənc müəllimləri kəndlərdə işləməyə həvəsləndirəcək.

Bu addım beynəlxalq təcrübəyə tam uyğundur. Türkiyədə kənd məktəblərində çalışan müəllimlər üçün "Kırsal Hizmet Tazminatı" sistemi mövcuddur və onlar maaşlarının 20 faizinə qədər əlavə alırlar. Estoniyada ucqar bölgələrdə çalışan müəllimlərə illik 1500–2000 avro bonus verilir, Cənubi Koreyada isə "Rural Teacher Support Program" çərçivəsində maaşın 30 faizi miqdarında əlavə ödəniş həyata keçirilir. Azərbaycan modeli bu təcrübələrin məntiqinə uyğundur, lakin daha ədalətli mexanizmlə — yalnız kənd məktəblərinə yeni gələcək gənc müəllimlər üçün tətbiq olunur. Bu, həm tədris keyfiyyətin
in yenilənməsinə, həm də kadr axınının qarşısının alınmasına yönəlmiş məqsədyönlü yanaşmadır.

Elm və Təhsil Nazirliyinin bu qərarı həm sosial, həm psixoloji, həm də pedaqoji baxımdan uğurlu addımdır. Sosial baxımdan bu, kənd və şəhər müəllimləri arasında bərabər imkanların formalaşmasına kömək edəcək. Psixoloji baxımdan isə gənc müəllimlər üçün kənddə işləmək artıq "çətinlik" deyil, "imkan" kimi görünəcək. Pedaqoji aspektdən baxdıqda isə, gənc və enerjili müəllimlərin kənd məktəblərinə gəlməsi o bölgələrdə tədrisin keyfiyyətinə və şagird nəticələrinə birbaşa təsir göstərəcək.

Bununla belə, təhlil göstərir ki, maaş artımı problemin yalnız bir hissəsini həll edir. Kənddə işləmək üçün davamlı motivasiyanın formalaşması üçün digər amillər — infrastruktur, mənzil, nəqliyyat və sosial rifah mexanizmləri də paralel şəkildə inkişaf etdirilməlidir. 2024-cü ilin rəsmi məlumatına əsasən, kənd məktəblərinin 37 faizində laboratoriya, 29 faizində isə kitabxana infrastrukturu yoxdur. Bu vəziyyətdə gənc müəllimin uzunmüddətli qalma ehtimalı aşağı olur. Ona görə də 2000 manatlıq artım sosial motivasiyanı gücləndirsə də, uzunmüddətli perspektivdə əlavə dəstək proqramları ilə tamamlanmalıdır.

Müsbət tərəf odur ki, bu təşəbbüs həm təhsil sisteminin səmərəliliyinə, həm də kənd yerlərində sosial-iqtisadi inkişafın bərpasına xidmət edir. Çünki müəllim təkcə tədris edən şəxs deyil, həm də yerli icmanın sosial dirəyi, maarifçilik ocağının mərkəzidir. Kənddə savadlı, motivasiyalı və peşəkar müəllimlərin artması həmin bölgələrin mədəni və iqtisadi aktivliyinə də müsbət təsir edəcək.

Hesab edirəm ki, hər müəllim üçün illik 2000 manatlıq əlavə əməkhaqqı ödənilməsi kənd məktəblərinə gənc kadrların cəlb olunması baxımından məqsədyönlü və elmi əsaslı qərardır. Bu, Elm və Təhsil Nazirliyinin təhsil bərabərliyi və regional balans siyasətinin davamıdır və "Təhsil haqqında" Qanunun sosial ədalət prinsiplərinə tam uyğundur. Əgər bu təşəbbüs mənzil, infrastruktur və karyera dəstəyi mexanizmləri ilə gücləndirilərsə, 3–5 il ərzində kənd yerlərində müəllim çatışmazlığının 60 faizədək azalması mümkündür. Bu, həm gənc müəllimlərin sosial rifahını, həm də bölgələrdə təhsilin keyfiyyətini yüksəldəcək — nəticədə Azərbaycan təhsili regional fərqlərdən azad, bərabər imkanlara əsaslanan dayanıqlı sistemə çevriləcək".

Telegramda izləyin