Orta təhsilin şaxələndirilməsi və müəllim hazırlığı-EKSPERT AÇIQLADI

"Əsas məqsəd təhsil sistemini bütövlükdə köçürmək deyil, Türkiyə modelindən uyğun elementləri seçərək milli sistemdə tətbiq etməkdir. Təhsil yalnız fənlər və proqramlardan ibarət deyil; o, hüquqi çərçivə, sosial-coğrafi reallıq, iqtisadi imkanlar, demoqrafik struktur və mədəni dəyərlərin birləşdiyi kompleks mexanizmdir. Bu səbəbdən Türkiyə modelinin seçilmiş komponentləri həm realdır, həm də orta və uzunmüddətli perspektivdə ciddi irəliləyiş yarada bilər.

Türkiyə təhsil sisteminin ən böyük üstünlüyü 12 illik məcburi təhsil fəlsəfəsidir. Bu model şagirdlərin məktəbdə qalma müddətini artırır, erkən tərk etməni azaldır və regionlararası fərqləri daraldır. Azərbaycanda 9 illik məcburi təhsil sistemi 15 yaşdan sonra seleksiya mexanizminə keçir və məktəbi erkən tərk riskini artırır. 12 illik model tətbiq olunarsa, 9-cu sinifdən sonra şagirdlərin lisey və ya peşə təhsilinə sistemli keçidi təmin edilə bilər".

Bunu BiG.AZ-a açıqlamasında təhsil eksperti Kamran Əsədov bildirib.

O, qeyd edib ki, hüquqi çərçivə baxımından Azərbaycan qanunvericiliyi Türkiyə modelinin əsas elementlərinin tətbiqinə imkan verir. "Təhsil haqqında" Qanunda əlçatanlıq, bərabərlik və beynəlxalq təcrübəyə uyğunlaşma prinsipləri göstərilir. Dövlətin ümumi orta təhsil öhdəliyi isə 12 illik təhsilə mərhələli keçid üçün hüquqi baza yaradır. Qanunun inteqrasiya prinsipi isə milli dəyərlərlə qlobal təcrübənin uyğunlaşdırılmasını təmin edir:

"Türkiyə modelinin tətbiqi məktəbin strukturunu şaxələndirir. Ümumi liseylər, peşə liseyləri və ixtisaslaşmış məktəblər paralel fəaliyyət göstərir; şagirdlər 10-12-ci siniflərdə maraqlarına uyğun istiqamət seçirlər. Bu model həm akademik hazırlığı, həm də əmək bazarına yönəlmiş peşə təhsilini gücləndirir. Azərbaycanda isə 9-11-ci siniflərdə seçim imkanları məhduddur. Şaxələndirilmiş model regionlarda real təsir göstərə bilər.

Müəllimlərin peşəkar inkişafı sahəsində də Türkiyə təcrübəsi faydalıdır. Orada müəllim hazırlığı və xidmət içi təlimlər ardıcıl və məcburi şəkildə aparılır, keyfiyyət mərkəzlər vasitəsilə idarə olunur. Azərbaycan son illərdə sertifikasiya, iş yükünün tənzimlənməsi və ixtisaslaşmış təlimlərlə bu yanaşmanı gücləndirib. Türkiyə təcrübəsinin inteqrasiyası nəticələri daha da gücləndirə bilər.

Məktəbdə nizam-intizam, davranış qaydaları və məsuliyyət bölgüsü Türkiyə modelində daha konkret və sərtdir. Bu, dərs iştirakını artırır və məktəb mühitini tənzimləyir. Azərbaycanda isə qaydaların icrası bəzən zəifdir. Sərt mexanizmlər uyğunlaşdırılmış formada tətbiq edilməli və şagird hüquqları qorunmalıdır.

Türkiyə modelinin mənfi tərəfləri də var: kurikulumun siyasiləşməsi, dini məktəblərin artması və bəzi elmi mövzuların proqramdan çıxarılması milli təhsil fəlsəfəmizə uyğun deyil. Bu səbəbdən yalnız elmi və pedaqoji cəhətdən güclü komponentlər seçilməlidir.

Nəticə olaraq, Türkiyə modelindən seçilmiş elementlərin tətbiqi şagirdlərin məktəbdə qalma müddətini artırar, peşə təhsilini cazibədar edər, orta təhsilin şaxələnməsini təmin edər, qiymətləndirməni şəffaflaşdırar və məktəbin idarəetmə mədəniyyətini çevikləşdirər. Elm və Təhsil Nazirliyinin rəqəmsallaşma, sertifikasiya və kurikulum yeniləmələri isə bu addımlar üçün artıq güclü baza yaradıb".

Telegramda izləyin