"Sildim, deməli, yox oldu": İnternetdəki ən böyük yanlış təsəvvür

"İnternetdə şəxsi məlumatların silinməsi ilə bağlı ən böyük miflərdən biri "delete" düyməsinə basdıqdan sonra məlumatın tamamilə yox olmasıdır. Əslində isə internet belə işləmir".

Bunu BiG.AZ-a açıqlamasında İKT üzrə ekspert Elvin Həsənov bildirib.

O, qeyd edib ki, məlumat internetə düşdükdən sonra yalnız istifadəçinin profilində deyil, müxtəlif serverlərdə, ehtiyat nüsxələrdə, axtarış sistemlərində və bəzən digər istifadəçilərin cihazlarında da qala bilər:

"Bu gün insanların çoxu sosial şəbəkədə paylaşdığı şəkli və ya yazını sildikdə məsələnin bitdiyini düşünür. Halbuki həmin məlumat artıq başqa şəxslər tərəfindən paylaşılmış, kopyalanmış və ya arxivləşdirilmiş ola bilər. Bəzi hallarda məlumatın özü silinsə də, onunla bağlı müəyyən texniki qeydlər və metadata sistemlərdə qalmağa davam edə bilər.

İnsanlar internetdə iz buraxdıqlarını çox vaxt hiss etmirlər. Hər dəfə tətbiqə daxil olmaq, hansısa saytı ziyarət etmək, qeydiyyatdan keçmək, şəkil paylaşmaq və ya hətta bir məhsula baxmaq müəyyən rəqəmsal iz yarada bilər. Bu məlumatların bir hissəsi istifadəçi təcrübəsini yaxşılaşdırmaq məqsədilə toplansa da, zamanla böyük məlumat bazalarına çevrilə bilər.

Sadə dillə desək, bunu belə təsəvvür etmək olar: otaqda bir söz deyirik və sonra həmin sözü geri götürmək istəyirik. Əgər bunu bir-iki nəfərin yanında demişiksə, həmin məlumatın yayılmasını müəyyən qədər məhdudlaşdırmaq mümkündür. Amma minlərlə insanın eşitdiyi bir sözü sonradan hər kəsin yaddaşından silmək mümkün deyil.

İnternetdəki məlumatlar da buna bənzəyir. Bir məlumat nə qədər çox paylaşılır, kopyalanır və müxtəlif platformalarda yayılırsa, onun tamamilə silinməsi bir o qədər çətinləşir.

Bu səbəbdən məlumat paylaşmazdan əvvəl onun sonradan silinməsinin nə qədər çətin ola biləcəyini nəzərə almaq vacibdir. Xüsusilə şəxsiyyət vəsiqəsi məlumatları, biometrik məlumatlar, şəxsi sənədlər, ailə şəkilləri və maliyyə məlumatları internetdə paylaşılarkən daha diqqətli olmaq lazımdır".

Telegramda izləyin