Azərbaycanda gənclər və stress: Liseydə müəllimə qarşı hücum nümunəsi - PSİXOLOQDAN AÇIQLAMA

Son günlər Azərbaycanda baş verən şok hadisə - İdrak Liseyində bir tələbə tərəfindən müəllimin güllələnməsi - gənclər arasında psixoloji gərginliyin artması məsələsini yenidən aktuallaşdırıb. Belə halların artmasının səbəbləri çoxşaxəlidir və həm fərdi, həm də sosial amillərlə bağlıdır. Gənclərin emosional vəziyyəti, təhsil sistemi, ailə münasibətləri, sosial media və ictimai təzyiq kimi faktorlar onların davranışlarını birbaşa təsir edə bilər. Son hadisə cəmiyyətdə narahatlıq yaratmaqla yanaşı, gənclər arasında stress, narazılıq və aqressiyanın yığılmasının göstəricisi kimi qiymətləndirilir.
Mövzu ilə bağlı psixoloq Samirə Bağırova BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, belə hadisələr əlbbətdə ki, cəmiyyət üçün çox sarsıdıcıdır və xüsusilə məktəb mühitində baş verəndə məsələni sensasiya kimi yox, psixoloji və sosial səbəblər prizmasından anlamaq vacibdir. Onun sözlərinə görə, bu cür hadisənin baş verməsində tək bir səbəb olmur, adətən bir neçə faktor üst-üstə düşür: "" Mənim corabım sənin maaşından bahadır" - cümləsindən riskli görünən ehtimallar var. Ailə tərəfindən baxış etsək, tərbiyə modeli yəni, həddindən artıq ərköyün böyütmə, sərhədsiz azadlıq, səhvlərinə görə zamanında nəticə görməmək, aqressiv ünsiyyət modelini evdə görmək və ya maddi imkanın hər şeydən üstün olması və pulun mənəvi məsuliyyəti əvəz etməsi kimi düşüncəyə sahib bir ailə mühitinin davranışından xəbər verə bilər. Əlavə ən önəmli nüans, yeniyetmənin təhlükəli alətə çıxışı olması, hansı psixoloji vəziyyət olursa olsun artıq riski kəskin artırır. İndi isə məsələyə müəllim tərəfindən baxış edək. Müəllimin yeniyetməyə qarşı çevrə içində yanlış davranışı, yanlış kəlmə istifadəsi münaqişənin böyüməsinə səbəb ola bilər. Belə ki, yeniyetmədə alçaldılma hissi, utanc, sosial rədd edilmə, gülüş doğurma, kimlik böhranı, uşağın keçid mərhələsini nəzərə almadan və empati inkişafının zəifliyindən psixoloji basqılı davranış səbəb ola bilər.

Amma burda da, yenə əsas nüans odur ki, zorakı davranış heç vaxt əsaslandırıla bilməz. Bəli, bir yeniyetmə üçün "ictimai utanc" hissi çox ağırdır. Həmyaşıdların qarşısında hörmət itkisi oğlan yeniyetmələrdə çox ağrılı yaşanır və utanc hissi tez qəzəbə çevrilərək partlayıcı reaksiya yarada bilər. Amma bu zorakı davranış göstərməyə səbəb deyil. Zorakılıq heç bir halda haqlı sayılmadığına görə, yeniyetmənin yaşına görə məsuliyyət forması dəyişə bilər, amma davranışın məsuliyyəti qalır. Günahı bir nəfərin üstünə atmaq əsl problemi gizlədir, səbəbləri araşdırmaq isə problemi azaldır. Çünki hadisə tək bir səbəbdən yaranmayıb. Zənciri araşdırdıqda hamının payına günah düşən məsələdir".

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin