İranın "səbirli" diplomatı ABŞ-la nüvə danışıqlarına hazırlaşır

ABŞ və İranın regional müharibədən yayınmaq istəyəcəyi halda, tərəflər Cenevrədə keçiriləcək danışıqlarda qarşılıqlı güzəştlərə getməli və bir-birindən kəskin fərqlənən danışıqlar üslublarına uyğunlaşmalı olacaqlar.

BİG.AZ The Guardian-a istinadən xəbər verir ki, İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi təxminən 15 ilə yaxın müddətdə nüvə danışıqlarında iştirak etmiş təcrübəli diplomatlardandır. O, danışıqlar sənəti barədə kitab da yazıb və bu əsərdə İran diplomatiyasının əsas xüsusiyyətlərini - taktiki manevrləri, səbrli yanaşmanı və emosiyaları gizlətmə bacarığını izah edib.

Əraqçi İranın Beynəlxalq Münasibətlər fakültəsində bakalavr təhsili alıb, İslam Azad Universitetində siyasi elmlər üzrə magistr dərəcəsi qazanıb, daha sonra isə Böyük Britaniyanın Kent Universitetində siyasi düşüncə üzrə doktorantura təhsili alıb.

ABŞ prezidenti Donald Trampın xüsusi nümayəndəsi Stiv Uitkoff isə hüquq təhsili aldıqdan sonra daşınmaz əmlak biznesində böyük sərvət qazanıb. Əraqçi İran siyasi sistemində konsensus fiquru hesab olunduğu halda, onun mövqeyi ölkə rəhbərliyi, o cümlədən ali lider Əli Xamenei ilə aparılan uzun məsləhətləşmələr nəticəsində formalaşır. Uitkoff isə əsasən bir nəfərin müəyyən etdiyi dəyişkən siyasi tapşırıqlar əsasında fəaliyyət göstərir.

Tramp diplomatiyanı daha çox sərt siyasi mübarizə kimi görürsə, İran Xarici İşlər Nazirliyi onu şahmat oyununa bənzədir və demək olar ki, bir sənət növü hesab edir.

Əraqçinin "Danışıqların gücü" adlı kitabında qeyd olunur ki, danışıqların əsas prinsipi təkrar və isrardır: mövqeləri davamlı şəkildə müdafiə etmək və eyni tələbləri müxtəlif arqumentlərlə yenidən səsləndirmək vacib sayılır.

Tacir ailəsində doğulan diplomat hesab edir ki, İranın danışıqlar üslubu ölkənin bazar mədəniyyətindən qaynaqlanır. Onun fikrincə, İran diplomatiyası "bazar üslubu" kimi tanınır - uzun, yorucu və davamlı sövdələşmə prosesi. Bu prosesdə tez yorulan tərəf uduzur.

Əraqçi yazır ki, danışıqlarda real güc yalnız masa arxasındakı arqumentlərdən deyil, ölkə daxilindəki birlikdən və hərbi gücdən asılıdır. Güc balansı mövcud deyilsə, danışıqlardan imtina etmək daha məqsədəuyğun sayılır. İran ötən ilin iyununda nüvə obyektlərinə edilən hücumlardan sonra məhz belə addım atmışdı.

Diplomatın fikrincə, peşəkar danışıqlar aparan şəxsin üz ifadəsi oxunmaz olmalıdır və emosiyalar gizlədilməlidir. Qarşı tərəfə "şərəfli çıxış yolu" təqdim etmək isə diplomatiyanın vacib elementidir. O, bunu "Qızıl körpü" adlandırır.

Əgər Tramp 2015-ci il nüvə sazişinə bənzər razılaşmanı qəbul etsə, Əraqçinin bunu qələbə kimi təqdim etməyəcəyi ehtimal olunur. Onun sözlərinə görə, diplomatiya qalib gəlmək oyunu deyil, qarşı tərəfi anlama prosesidir.

İki dəfə evlənmiş və beş övladı olan Əraqçi İran-İraq müharibəsinin veteranıdır və İnqilab Keşikçiləri Korpusu ilə yaxın münasibətlər saxlayır. Analitiklər hesab edir ki, o, əvvəlki xarici işlər naziri Cavad Zəriflə müqayisədə daha ehtiyatlı və texnokrat yanaşma nümayiş etdirir.

Ekspertlərin fikrincə, ABŞ İranın yüksək zənginləşdirilmiş uran ehtiyatlarının azaldılması və ya aradan qaldırılması ilə bağlı konkret tələblər irəli sürə bilər. Lakin Tehran belə geri dönməz addımlar üçün Vaşinqtondan da paralel addımlar - məsələn, dondurulmuş İran aktivlərinin azad edilməsini gözləyəcək.

Kompromis ehtimalı mövcud olsa da, bunun üçün BMT-nin Atom Enerjisi üzrə Beynəlxalq Agentliyinin (MAQATE) yenidən İran obyektlərinə giriş əldə etməsi vacib sayılır.

Analitiklər bildirir ki, Tramp dövrünün siyasi reallığında bütün razılaşmaların rəsmi sənəd formasında olması gözlənilmir. İran və ABŞ arasında qeyri-rəsmi anlaşmalar, hətta qarşılıqlı hücum etməmək razılaşması kimi variantlar da mümkündür.

Bununla yanaşı, İran daxilində hər hansı nəticədən asılı olmayaraq Əraqçini daxili tənqidlərin gözlədiyi qeyd olunur. Diplomatın sözlərinə görə, belə danışıqlarda iştirak edənlər sonda tez-tez narazılıqların hədəfinə çevrilirlər.

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin