ABŞ-İran gərginliyi artır: Tehran Vaşinqtonun təklifini rədd etdi, hərbi toqquşma ehtimalı güclənir

İran və ABŞ arasında nüvə proqramı ilə bağlı danışıqlar dalana dirənib və tərəflər getdikcə hərbi qarşıdurmaya yaxınlaşır. Diplomatik mənbələr bildirir ki, hazırda razılaşmadan daha çox münaqişə ehtimalı real görünür.

Məlumata görə, həm Vaşinqton, həm də region ölkələrinin rəsmiləri diplomatik həll ümidlərinin sürətlə azaldığını hesab edir. ABŞ prezidenti Donald Tramp İran əleyhinə ən azı "məhdud zərbə" variantını nəzərdən keçirdiyini açıqlayıb.

BİG.AZ Yedioth Ahronoth-a istinadən xəbər verir ki, ABŞ regionda 2003-cü ildə İraq müharibəsindən bəri ən böyük hərbi qüvvə toplanmasını həyata keçirir. Dünyanın ən böyük və ən müasir aviadaşıyıcılarından biri olan "USS Gerald Ford" artıq Aralıq dənizinə daxil olub və bölgəyə göndərilən ikinci ABŞ aviadaşıyıcısıdır.

İsrail rəsmiləri hesab edir ki, Vaşinqton və Tehran faktiki olaraq çıxılmaz vəziyyətə düşüb və ABŞ-la birgə hərbi əməliyyat ehtimalı nəzərdən keçirilir, lakin yekun qərar verilməyib.

Körfəz ölkələri isə mümkün müharibənin regionda nəzarətdən çıxaraq geniş sabitlik böhranına səbəb ola biləcəyindən narahatdır.

Danışıqlar niyə dayanıb?

ABŞ və İran arasında keçirilən iki raund danışıqlar əsas məsələlər - uranın zənginləşdirilməsi, raket proqramı və sanksiyaların ləğvi - üzrə razılıq əldə olunmadığı üçün nəticəsiz qalıb.

Mənbələrin sözlərinə görə, Oman vasitəçiləri ABŞ tərəfinin təkliflərini İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçiyə təqdim etsə də, o, zərfi açmadan geri qaytarıb.

Ağ Ev danışıqlarda ciddi fikir ayrılıqlarının qaldığını bildirib. İran isə yaxın günlərdə öz yazılı təklifini təqdim etməyə hazırlaşır.

Tramp Tehrana razılaşma üçün 10-15 günlük müddət verdiyini bildirərək, əks halda "çox pis nəticələr" olacağını deyib. İran isə hücum olacağı təqdirdə regiondakı ABŞ bazalarına cavab zərbəsi endirəcəyi ilə hədələyib.

ABŞ geri çəkilə bilməyən vəziyyətdə?

Ekspertlərin fikrincə, bölgəyə bu qədər hərbi qüvvə göndərildikdən sonra Vaşinqtonun geri addım atması siyasi baxımdan çətinləşib. ABŞ-ın keçmiş diplomatı Alan Eyre bildirib ki, zəif razılaşma ilə geri çəkilmək Tramp üçün "nüfuz itkisi" kimi görünə bilər.

Onun sözlərinə görə, mümkün hərbi zərbə sürətlə genişmiqyaslı eskalasiyaya çevrilə bilər.

Münaqişənin mümkün ssenarisi

Qərb və region rəsmiləri hesab edir ki, ABŞ qüvvələrinin yerləşdirilməsi həm İranı vurmağa, həm də ABŞ bazalarını və İsraili müdafiə etməyə imkan verir.

Vaşinqtonun əsas tələbi dəyişməz qalır - İran ərazisində uranın zənginləşdirilməsinin dayandırılması. Tehran isə bunu suveren hüququ hesab edir və ballistik raket proqramını müzakirə etməkdən imtina edir.

Təhlükəsizlik analitiklərinin fikrincə, mümkün əməliyyat əvvəlcə İranın hava müdafiə sistemlərinin sıradan çıxarılması və daha sonra İnqilab Keşikçilərinin dəniz qüvvələrinin hədəfə alınması ilə başlaya bilər.

Avropa ölkələri isə ABŞ-ın mümkün zərbələrlə hansı strateji məqsədə nail olmaq istədiyini - yalnız çəkindirmə, nüvə proqramının zəiflədilməsi, yoxsa rejim dəyişikliyi - hələ də aydın izah etmədiyini bildirir.

Kompromis şansı varmı?

Hazırda kompromis əlamətləri zəif görünür. İran rəhbərliyinə yaxın dairələr bildirir ki, ciddi güzəştlər yalnız ali dini lider Əli Xameneinin qərarından asılıdır. Tehran nüvə texnologiyası və raket proqramını milli hüquq kimi qiymətləndirir.

Analitiklər hesab edir ki, ABŞ güc nümayişinin İranı geri çəkilməyə məcbur edəcəyinə inanır, Tehran isə Vaşinqtonun uzunmüddətli müharibəyə hazır olmadığını düşünür. Bu qarşılıqlı hesablamalar isə hərbi qarşıdurma riskini daha da artırır.

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin