Xocalı: Yaddaşın susmayan harayı - KÖŞƏ YAZISI

Tarix bəzən sadəcə keçmişdə qalan hadisələr toplusu deyil - o, xalqların yaddaşına həkk olunan ağrı, dərs və məsuliyyətdir. Azərbaycan xalqının yaddaşında silinməz iz buraxan Xocalı faciəsi də məhz belə hadisələrdəndir. Bu faciə yalnız bir şəhərin deyil, bütöv bir xalqın taleyinə yazılmış ağır sınaq kimi xatırlanır.

1992-ci ilin fevralın 25-dən 26-na keçən gecə Xocalıda baş verənlər müharibənin ən dəhşətli səhifələrindən biri oldu. Mülki əhalinin hədəfə alınması, qadınların, uşaqların və qocaların həyatını itirməsi təkcə hərbi qarşıdurmanın nəticəsi deyildi - bu, insanlıq anlayışını sarsıdan bir faciə idi. O gecə insanlar sadəcə yaşamaq istəyirdi, lakin qaçış yolları ölüm və qorxu ilə əhatələndi.

Xocalı hadisəsi illər keçsə də, yalnız statistika kimi xatırlanmamalıdır. Rəqəmlərin arxasında yarımçıq qalan talelər, dağılan ailələr, yetim qalan uşaqlar dayanır. Ən ağır tərəfi isə odur ki, faciəni yaşayanların yaddaşında həmin gecə hələ də bitməyib. Onların xatirələri tarix kitablarından daha canlı və daha ağrılıdır.

Bu hadisə həm də beynəlxalq ictimaiyyətin müharibələrə münasibəti barədə suallar doğurur. Dünyanın müxtəlif bölgələrində insan haqları və humanitar dəyərlərdən danışıldığı bir zamanda, Xocalıda baş verənlərə verilən reaksiyalar uzun illər müzakirə mövzusu oldu. Bu isə bir daha göstərdi ki, ədalət yalnız bəyanatlarla deyil, prinsipial mövqe ilə qorunur.

Xocalını anmaq yalnız keçmişə baxmaq deyil. Bu, gələcək nəsillərə müharibənin həqiqi üzünü anlatmaq, nifrətin hansı faciələrə səbəb ola biləcəyini göstərməkdir. Çünki tarix unudulduqda təkrarlanmaq riski daşıyır. Yaddaş isə təkcə ağrını deyil, həm də məsuliyyəti yaşadır.

Bu gün Xocalı faciəsi Azərbaycan üçün həm hüzn, həm də birlik simvoludur. Şəhidlərin xatirəsi xalqın kollektiv yaddaşında yaşayır və hər il yenidən xatırlanır. Ən böyük arzu isə belə faciələrin bir daha heç bir xalqın taleyində təkrarlanmamasıdır.

Xocalının harayı illər keçsə də susmur. Çünki bu haray sadəcə keçmişdən gələn səs deyil - o, ədalət və insanlıq çağırışıdır.

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin