Müasir uşaqların artan tələbləri: valideynlər çətin seçim qarşısında - PSİXOLOQDAN AÇIQLAMA

Son illərdə texnologiyanın və sosial şəbəkələrin təsiri ilə uşaqların istək və tələbləri əvvəlki nəsillərlə müqayisədə xeyli dəyişib. Artıq bir çox ailədə övladların valideynlərdən ən son model telefonlar - məsələn, iPhone 17 Pro Max - və ya bahalı brend geyimlər tələb etməsi adi hala çevrilib. Bu isə təkcə maddi məsələ deyil, daha dərin psixoloji və sosial səbəblərlə bağlıdır.

Valideynlər çox vaxt övladlarını narazı salmamaq və ya onları cəmiyyətdə geri qalmış hiss etdirməmək üçün bu istəklərə boyun əymək məcburiyyətində qalırlar. Lakin bu tendensiya həm ailə büdcəsinə, həm də uşaqların psixoloji inkişafına ciddi təsir göstərə bilər. Sual yaranır: bu, sadəcə müasir dövrün tələbidirmi, yoxsa gələcəkdə daha böyük problemlərə yol aça biləcək təhlükəli bir vərdişin başlanğıcıdır?
Mövzu ilə bağlı psixoloq Samirə Bağırova BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, buna sosial müqayisə deyilir. Özünü başqaları ilə ölçmək. Uşaq ətrafına baxır, bahalı model telefon, geyim o da geri qalmaq istəmir və nəticədə qəbul olunmaq istəyi yaranır. Bu hal yalnız uşaqlar arasında deyil, böyüklər arasında da baş verir. Bahalı şeylər "status" simvoluna çevrildikcə, çevrənin qrupuna aid olmaq ehtiyacı hissi böyüyür. Onun sözlərinə görə, insan daxilən özünü kifayət qədər dəyərli hiss etmirsə, bunu xarici şeylərlə (telefon, geyim) kompensasiya etməyə çalışır: "Valideyn-övlad münasibətlərində uşaqlar maddi şeyləri sevgi ilə qarışdırırlar. Əslində valideyn tərbiyə təməlini elə qoyur ki, uşağa bahalı şey alırsa deməli onu çox istəyir kimi mesaj ötürür və uşaqda da sevgi kodu bu şəkildə formalaşır. Dəyər sistemini yaratmaq üçün təhsildə təhsil proqramı sıfırlanmalı, yenidən dəyər sistemi, yeni beyin kodlaşdırılması qurulmalıdır.

Yaponiyada, Çində, Almaniya kimi ölkələrdə təhsil təsadüfi qurulmayıb, cəmiyyətin dəyərlərini əks etdirir. Bizim cəmiyyətin digər ölkələr ilə psixoloji fərqi beıədir; Asiya ölkələrində (Çin, Yaponiya) təhsil daha çox - "sənin dəyərin sənin nəticəndir" üzərində qurulub. Avropada (Almaniya kimi) isə daha çox - "sənin dəyərin sənin bacarığın və həyat balansındır". Azərbaycanda isə təhsil sistemi var, amma keçmişdən qalma sistemdir. Oturuşmuş və sabit bir dəyər modeli hələ formalaşmayıb. "Yaxşı oxu ki, universitetə düşəsən".

Diplom uğur kimi bilinir. Bəzən bilikdən çox diplomun özü önəmli sayılır. Təhsil sisteminin dəyişməsi yeni beyinlərin kodlaşması, yeni struktur deməkdir. Təhsil yenilənmədikcə kollektiv şüur həmişə köhnə düşüncəli qalacaq. Azərbaycan cəmiyyətinin şüur səviyyəsi 150 ildir dəyişməz olaraq davam edir. Bu inkişaf deyil. Cəmiyyətin ümumi düşüncə forması əsasən təhsil, mədəniyyət və tərbiyə ilə formalaşır".

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin