Ekspert: "Dronlar müharibənin ucuz silahıdır, amma təsiri heç də ucuz deyil"

"Bu gün dünyaya nəzər saldıqda mənzərə kifayət qədər narahatedicidir. ABŞ-İran, Rusiya-Ukrayna, Yaxın Şərq və digər regionlarda davam edən münaqişələr, eləcə də yeni münaqişə ocaqlarının yaranma ehtimalı göstərir ki, müasir müharibənin xarakteri köklü şəkildə dəyişir. Artıq savaş yalnız tankların, artilleriyanın və canlı qüvvənin qarşı-qarşıya gəlməsi deyil. Diplomatik və siyasi mübarizə ilə yanaşı, dronlar, raketlər, peyk sistemləri, elektron müharibə, süni intellekt və kibertexnologiyalar da döyüş meydanının əsas elementlərinə çevrilib".

Bu fikirləri "Səs" qəzetinin baş redaktoru, siyasi ekspert Bəhruz Quliyev deyib.

Ekspert qeyd edib ki, "III Dünya müharibəsi artıq başlayıb" demək siyasi baxımdan ehtiyat tələb edən yanaşmadır:

"Çünki III Dünya müharibəsi klassik mənada dünya güclərinin bir-birinə qarşı genişmiqyaslı və formal müharibəsi deməkdir. Bu gün isə daha çox ayrı-ayrı müharibələrin və regional qarşıdurmaların geosiyasi, iqtisadi, texnoloji və hərbi baxımdan bir-biri ilə əlaqələndiyi yeni mərhələni müşahidə edirik.

Amma bir reallıq danılmazdır: dünyada müharibənin yeni texnoloji modeli formalaşıb. Ukrayna və İran cəbhələri bunun ən bariz nümunələrindəndir. Burada dronlardan kəşfiyyatdan tutmuş zərbə əməliyyatlarına qədər geniş spektrdə istifadə olunur. Raketlər və pilotsuz uçuş aparatları artıq yalnız əlavə vasitə deyil, müharibənin strateji alətlərindən birinə çevrilib.

Aparılan təhlillərə görə, 2026-cı ildə Rusiya-Ukrayna və ABŞ-İran münaqişələrində uzaqmənzilli raket və dron kampaniyaları döyüşlərin əsas istiqamətlərindən biridir. Ucuz və kütləvi istehsal olunan dronlar hava hücumlarının miqyasını ciddi şəkildə artırıb.

Burada mühüm məqam ondan ibarətdir ki, dron müharibənin "ucuzlaşdırılmış" silahıdır, amma onun təsiri heç də ucuz deyil. Bir neçə min dollarlıq və ya nisbətən aşağı qiymətli pilotsuz uçuş aparatı milyonlarla dollarlıq hava hücumundan müdafiə raketinin istifadəsinə səbəb ola bilər. Beləliklə, müharibə artıq təkcə "kim daha güclü silaha malikdir?" sualı ilə deyil, "kim daha ucuz vasitə ilə qarşı tərəfə daha böyük xərc yükləyə bilir?" sualı ilə də ölçülür. Bu, hərbi strategiyada yeni yanaşmadır.

Digər tərəfdən, dronlar müharibənin coğrafiyasını da dəyişir. Artıq cəbhə xətti ilə arxa cəbhə arasında əvvəlki kimi sərt sərhəd yoxdur. Ukraynanın minlərlə kilometr uzaqlıqdakı strateji obyektlərə dron zərbələri endirməsi, Rusiyanın isə uzaqmənzilli raket və dronlarla Ukraynanın enerji, logistika və digər infrastrukturuna zərbələr vurması bunun göstəricisidir.

Yaxın Şərqdəki proseslər də eyni tendensiyanı nümayiş etdirir. Raket və dronların genişmiqyaslı tətbiqi göstərir ki, gələcəyin müharibəsi yalnız hava qüvvələrinin dominantlığı üzərində qurulmayacaq. Kütləvi və dəqiq zərbə imkanları, süni intellekt, elektron mübarizə və pilotsuz sistemlərin inteqrasiyası yeni hərbi doktrinaların əsasını təşkil edir.

Ona görə də hesab edirəm ki, "III Dünya müharibəsi dron və raketlərlə aparılır" ifadəsini birbaşa hüquqi-siyasi fakt kimi deyil, müasir müharibənin mahiyyətini ifadə edən metafora kimi qəbul etmək daha doğrudur.

Əslində, qarşıda daha təhlükəli bir mərhələ dayanır: müxtəlif regional müharibələrin texnologiya, silah təchizatı, iqtisadi sanksiyalar, kiberhücumlar və hərbi ittifaqlar vasitəsilə bir-biri ilə əlaqələndirilməsi. Bu zaman müharibə bir ölkənin sərhədlərindən çıxaraq qlobal sistemə təsir göstərir.

Bu gün göydə uçan dronun, uzaq məsafədən buraxılan raketin və ya həyata keçirilən kiberhücumun arxasında bəzən minlərlə kilometr uzaqdakı siyasi qərar dayanır. Deməli, müasir müharibənin əsas xüsusiyyəti yalnız silahların dəyişməsi deyil, müharibənin özünün qloballaşmasıdır.

III Dünya müharibəsinin klassik mənada başlayıb-başlamadığını tarix müəyyən edəcək. Lakin bir həqiqət artıq göz qabağındadır: III Dünya müharibəsi olmasa belə, onun texnoloji elementləri artıq dünyanın müxtəlif münaqişələrində sınaqdan keçirilir. Bu isə bəşəriyyət üçün çox ciddi xəbərdarlıqdır".

Telegramda izləyin