"ABŞ-ın son günlər hərbi zərbələri nisbətən səngitməsini də mən geri çəkilmə kimi qiymətləndirməzdim" - BƏHRUZ QULİYEV

"ABŞ-İran qarşıdurmasında artıq söhbət təkcə raketlərdən, dronlardan və hərbi zərbələrdən getmir. Qarşıdurmanın əsas cəbhələrindən biri diplomatik və geosiyasi təzyiq müstəvisinə keçib. Bu baxımdan ABŞ Prezidentinin Hörmüz boğazını ABŞ ərazisi kimi elan etmək niyyətinə dair açıqlaması olduqca ciddi mesajdır.

Hörmüz boğazı adi coğrafi məkan deyil. Bura dünya enerji təhlükəsizliyinin əsas arteriyalarından biridir. Ona görə də Vaşinqtonun bu boğazla bağlı sərt bəyanatı, əslində, İranın strateji üstünlük əldə etməsinin qarşısını almaq və beynəlxalq enerji marşrutları üzərində nəzarət imkanlarını qorumaq cəhdi kimi qiymətləndirilə bilər.

Digər tərəfdən, İranın son günlər verdiyi sərt mesajlar da göstərir ki, Tehran geri çəkilmək niyyətində deyil. İran artıq açıq şəkildə bildirir ki, ABŞ-ın yeni hücumu baş verərsə, Körfəz ölkələrində yerləşən Amerika hərbi obyektləri ilə yanaşı, həmin ölkələrin enerji infrastrukturu da risk altında qala bilər." Bu fikirləri Səs qəzetinin baş redaktoru, siyasi ekspert Bəhruz Quliyev BiG.AZ-a açıqlamasında deyib.
Ekspert qeyd edib ki, burada çox mühüm bir məqam var ki, İranın məqsədi mütləq şəkildə ərəb dövlətləri ilə müharibəyə girmək deyil. Əsas məqsəd Vaşinqtona mesaj verməkdir ki, ABŞ-ın İrana qarşı hərbi əməliyyatının coğrafiyası yalnız İran ərazisi ilə məhdudlaşmayacaq, bütün region üçün təhlükəsizlik və iqtisadi nəticələr doğuracaq. Yəni Tehran müharibənin qiymətini ABŞ üçün mümkün qədər yüksəltməyə çalışır.

ABŞ-ın son günlər hərbi zərbələri nisbətən səngitməsini də mən geri çəkilmə kimi qiymətləndirməzdim. Daha çox, bu, hərbi mərhələdən diplomatik və strateji təzyiq mərhələsinə keçid təsiri bağışlayır. Çünki Vaşinqton bir tərəfdən hərbi imkanlarını saxlayır, digər tərəfdən isə sanksiyalar, blokada, Hörmüz məsələsi və siyasi ultimatumlarla Tehrana təzyiq göstərir. Üstəlik, iyunda əldə edilmiş anlaşmanın müddətinin başa çatması göstərdi ki, tərəflər arasında atəşin dayandırılması hələ siyasi həll demək deyil.

"Məncə, bu müharibənin sonluğu üç istiqamətdən birinə gedə bilər: birincisi, tərəflərin yeni və daha ciddi şərtlərlə danışıqlar masasına qayıtması; ikincisi, məhdud hərbi toqquşmaların davam etdiyi uzunmüddətli qarşıdurma; üçüncüsü isə Hörmüzdə yeni eskalasiya və bunun regiona yayılması.

Ən təhlükəli ssenari üçüncü variantdır. Çünki Hörmüzdə hər hansı ciddi eskalasiya yalnız ABŞ və İranın problemi olmayacaq. Körfəz ölkələri, enerji bazarları, neftin qiyməti və bütövlükdə dünya iqtisadiyyatı bu qarşıdurmanın təsirini hiss edəcək. Artıq sülh perspektivlərinin zəifləməsi fonunda neft qiymətlərinin yüksəlməsi bunun ilk siqnallarındandır.

Ona görə də bugünkü mənzərəni "Amerika geri çəkilir, İran qalib gəlir" və ya əksinə, "İran məğlub olur" kimi sadələşdirmək düzgün deyil. Əslində, tərəflərin hər ikisi öz qırmızı xətlərini qoruyaraq daha əlverişli mövqedən danışıqlara qayıtmağa çalışır.

Hörmüz məsələsi isə bu savaşın əsas açarına çevrilib. Kim Hörmüzdə siyasi və faktiki üstünlük əldə edirsə, təkcə İran körfəzinin deyil, bütövlükdə Yaxın Şərqin geosiyasi gündəmini formalaşdırmaq imkanına sahib olur.

Bu səbəbdən ABŞ-ın indiki "səngiməsi"ni müharibənin sonu kimi deyil, müharibənin formasının dəyişməsi kimi qiymətləndirmək daha doğru olar. İndi raketlər qədər diplomatik ultimatumlar, iqtisadi təzyiqlər, enerji marşrutları və informasiya savaşı da mühüm rol oynayır. Və görünən odur ki, tərəflər hələ son sözü deməyiblər." - deyə, B.Quliyev əlavə edib.

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin