Uşaqları İKT-dən uzaqlaşdırmaq çıxış yoludurmu? - Ekspert yanaşması

Yeniyetmələrin İKT vasitələrindən həddindən artıq istifadə etməsinin onları tənbəl və cəmiyyətə uyğunlaşmaqda çətinlik çəkən fərdlərə çevirdiyi ilə bağlı fikirlər səsləndirilir. Sizcə, bu yanaşma nə dərəcədə doğrudur? Müasir dövrdə uşaqları İKT vasitələrindən uzaqlaşdırmaq, yoxsa onlardan düzgün və balanslı istifadəni öyrətmək daha doğru yanaşmadır?

Mövzu ilə bağlı BiG.AZ-a açıqlama verən Azərbaycan Kibertəhlükəsizlik Təşkilatları Assosiasiyası" İctimai Birliyinin eksperti, Xəzər Universitetinin İT departament rəhbəri Fərid Musayev bildirib ki, bu sual müasir psixologiya, pedaqogika və sosiologiyada müzakirə olunan məsələlərdən biridir. Burada məsələyə yalnız bir tərəfdən yanaşmaq düzgün deyil. İKT-nin uşaqların inkişafına həm müsbət, həm də mənfi təsirləri ola bilər. Əsas məsələ texnologiyadan necə və hansı məqsədlə istifadə edilməsidir:

""Tənbəl və cəmiyyətə uyğunlaşmayan fərd" iddiası nə dərəcədə doğrudur?

Bu iddianın müəyyən əsasları olsa da, onu bütün uşaqlara şamil etmək düzgün deyil. Rəqəmsal texnologiyaların həddindən artıq və nəzarətsiz istifadəsi bəzi hallarda uşağın davranışlarına və inkişafına mənfi təsir göstərə bilər.

Məsələn, sosial media və bəzi oyunlarda sürətli mükafat və həzz mexanizmləri uşağın uzunmüddətli məqsədlərə fokuslanmasını və çətin tapşırıqlara səbir göstərməsini çətinləşdirə bilər. Bu davranış isə kənardan "tənbəllik" kimi qiymətləndirilə bilər.

Digər məsələ sosial bacarıqlardır. Ünsiyyətin böyük hissəsinin rəqəmsal mühitə keçməsi üz-üzə ünsiyyət, bədən dilini anlama, emosional reaksiyaları düzgün qiymətləndirmə və real həyatda yaranan konfliktləri həll etmə bacarıqlarının kifayət qədər inkişaf etməməsi riskini yarada bilər.

Fiziki aktivliyin azalması da nəzərə alınmalı amillərdəndir. Ekran qarşısında həddindən artıq vaxt keçirilməsi uşağın hərəkətliliyini azalda və bununla da onun fiziki və ümumi inkişafına mənfi təsir göstərə bilər.

Lakin məsələnin digər tərəfi də var.

İKT uşaqlar üçün hansı imkanları yaradır?

Rəqəmsal texnologiyalar uşaqlar üçün böyük bilik və inkişaf imkanları yaradır. İKT vasitəsilə onlar proqramlaşdırma, dizayn, xarici dillər, elm, texnologiya və dünya iqtisadiyyatı ilə bağlı çoxsaylı resurslara çıxış əldə edə bilirlər.

Rəqəmsal savadlılıq da müasir dövrdə mühüm bacarıqlardan biridir. Əmək bazarında texnoloji biliklərə tələbat getdikcə artır. Buna görə də İKT ilə böyüyən uşaqlar düzgün istiqamətləndirildikdə gələcəyin əmək bazarına daha hazırlıqlı ola bilərlər.

Uşaqları İKT-dən uzaqlaşdırmaq nə dərəcədə düzgündür?

Uşaqları İKT-dən tamamilə uzaqlaşdırmaq nə realdır, nə də uzunmüddətli perspektivdə doğru yanaşmadır. Bu, müəyyən mənada uşağın müasir dünyanın mühüm imkanlarından təcrid olunmasına səbəb ola bilər.

Əsas məqsəd texnologiyanı uşağın həyatından çıxarmaq deyil, onun texnologiyadan düzgün istifadə etməsini təmin etməkdir. Çünki texnologiya məqsəd deyil, vasitədir. Uşağa həmin vasitədən səmərəli istifadə etməyi öyrətmək onu tamamilə texnologiyadan uzaqlaşdırmaqdan daha effektiv yanaşmadır.

Düzgün yanaşma necə olmalıdır?

Burada əsas prinsip qadağadan daha çox balanslı və keyfiyyətli istifadə olmalıdır.

İlk növbədə, uşağın texnologiyadan passiv deyil, aktiv istifadə etməsinə şərait yaradılmalıdır. Yalnız video izləmək və oyun oynamaq əvəzinə, proqramlaşdırma öyrənmək, rəqəmsal rəsm çəkmək, araşdırma aparmaq və müxtəlif layihələr hazırlamaq təşviq edilməlidir.

Digər mühüm məsələ rəqəmsal gigiyenadır. Ekran qarşısında keçirilən vaxt uşağın yaşına və gündəlik fəaliyyətinə uyğun tənzimlənməli, yuxu rejiminə, fiziki aktivliyə, dərsə və sosial münasibətlərə kifayət qədər vaxt ayrılmalıdır.

Uşaqlarda tənqidi düşüncənin inkişaf etdirilməsi də vacibdir. Onlara internetdə qarşılaşdıqları hər məlumatın doğru olmadığını, sosial mediada təqdim olunanların isə çox zaman reallığın seçilmiş və dəyişdirilmiş görüntüsü olduğunu izah etmək lazımdır.

Ən sağlam yanaşma hibrid inkişaf modelidir. Texnologiya ilə keçirilən vaxt real həyatda sosial və fiziki fəaliyyətlərlə - idman, kitab oxumaq, dostlarla ünsiyyət və digər fəaliyyətlərlə balanslaşdırılmalıdır.

Nəticə etibarilə, uşaqları İKT-dən tamamilə uzaqlaşdırmaq onları avtomatik olaraq "tənbəl" olmaqdan xilas etmir. Əksinə, düzgün istiqamətləndirilmədikdə həm texnologiyadan həddindən artıq asılılıq, həm də rəqəmsal bacarıqların kifayət qədər inkişaf etməməsi problemi yarana bilər.

Əsas məqsəd uşağı texnologiyanın istifadəçisindən asılı vəziyyətə salmaq deyil, onu texnologiyadan şüurlu və yaradıcı şəkildə istifadə edən şəxsə çevirməkdir".

Telegramda izləyin