Türkiyə-Özbəkistan-Qırğızıstan: Türk dünyasının yeni iqtisadi üçbucağı

"Türk dünyasında son illərdə siyasi və diplomatik münasibətlərlə yanaşı, iqtisadi əlaqələrin də sürətlə inkişaf etdiyi müşahidə olunur. Türkiyə, Özbəkistan və Qırğızıstan arasında mövcud əməkdaşlıq bu prosesin mühüm istiqamətlərindən biri kimi diqqət çəkir. Üç ölkənin coğrafi mövqeyi, iqtisadi potensialı və qarşılıqlı maraqları daha geniş iqtisadi əməkdaşlıq üçün ciddi imkanlar yaradır".

Bunu BiG.AZ-a açıqlamasında türk iş adamı Haktan Mazmanoğlu bildirib.

O, qeyd edib ki, bu ölkələri birləşdirən əsas amillərdən biri Türk dünyasının ümumi iqtisadi məkanının formalaşdırılması istiqamətində artan maraqdır. Türkiyə Avropa və Asiya arasında mühüm iqtisadi və logistika mərkəzi, Özbəkistan Mərkəzi Asiyanın ən böyük iqtisadiyyatlarından biri, Qırğızıstan isə regionun nəqliyyat və ticarət əlaqələrinin inkişafında əhəmiyyətli mövqeyə malik ölkədir. Bu potensialın əlaqələndirilməsi regional ticarətin genişlənməsinə imkan verə bilər:

"Türkiyənin iqtisadi imkanları və Avropa bazarlarına çıxışı Özbəkistan və Qırğızıstan üçün yeni ticarət imkanları yaradır. Eyni zamanda Mərkəzi Asiyanın zəngin təbii ehtiyatları, istehsal potensialı və böyük istehlak bazarı Türkiyə şirkətləri üçün yeni investisiya istiqamətləri formalaşdırır. Beləliklə, əməkdaşlıq qarşılıqlı maraqlara əsaslanan iqtisadi model üzərində qurula bilər.

Bu prosesdə nəqliyyat və logistika xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Mərkəzi Asiya ölkələrinin dünya bazarlarına çıxışında alternativ nəqliyyat marşrutlarının inkişafı mühüm məsələdir. Türkiyə ilə Mərkəzi Asiya arasında nəqliyyat bağlantılarının gücləndirilməsi məhsulların daha sürətli və təhlükəsiz şəkildə bazarlara çatdırılmasına imkan verə bilər.

Orta Dəhlizin inkişafı da bu baxımdan mühüm perspektiv yaradır. Çin və Mərkəzi Asiyadan başlayan yük axınlarının Xəzər dənizi, Azərbaycan və Türkiyə üzərindən Avropaya çatdırılması regional ölkələrin iqtisadi imkanlarını genişləndirir. Bu marşrutun səmərəliliyinin artırılması Türkiyə, Özbəkistan və Qırğızıstan arasında ticarət əlaqələrinin genişlənməsinə də müsbət təsir göstərə bilər.

Özbəkistanın Mərkəzi Asiyanın mühüm istehsal və ticarət mərkəzlərindən birinə çevrilməsi də diqqət çəkən məqamdır. Ölkənin böyük daxili bazarı, sənaye və kənd təsərrüfatı potensialı Türkiyə şirkətləri üçün yeni imkanlar yaradır. Qırğızıstan isə coğrafi mövqeyinə və regional iqtisadi əlaqələrinə görə bu əməkdaşlığın digər istiqamətlərə genişlənməsində rol oynaya bilər.

Üç ölkə arasında əməkdaşlığın daha da inkişaf etdirilməsi üçün yalnız ticarətin artırılması kifayət deyil. İnvestisiya layihələrinin təşviqi, sənaye kooperasiyasının genişləndirilməsi, birgə müəssisələrin yaradılması və sahibkarlar arasında birbaşa əlaqələrin artırılması vacibdir. Xüsusilə kənd təsərrüfatı, tekstil, qida sənayesi, energetika, nəqliyyat, turizm və rəqəmsal iqtisadiyyat kimi sahələrdə əməkdaşlıq üçün geniş imkanlar mövcuddur.

Enerji sahəsi də gələcək əməkdaşlığın əsas istiqamətlərindən biri ola bilər. Mərkəzi Asiyanın enerji resursları ilə Türkiyənin nəqliyyat və enerji infrastrukturu arasında əlaqələrin qurulması regionun enerji təhlükəsizliyinə və yeni bazarlara çıxışına töhfə verə bilər. Bununla yanaşı, bərpa olunan enerji layihələri də əməkdaşlığın yeni istiqamətlərindən biri kimi nəzərdən keçirilə bilər.

Türkiyə, Özbəkistan və Qırğızıstan arasında iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində daha geniş inteqrasiya prosesinə də xidmət edə bilər. Burada əsas məqsəd vahid iqtisadi məkanın yaradılması istiqamətində ticarət maneələrinin azaldılması, gömrük prosedurlarının sadələşdirilməsi, nəqliyyat əlaqələrinin gücləndirilməsi və investisiya mühitinin yaxşılaşdırılmasıdır.

Əslində, Türk dünyasının iqtisadi potensialı ayrı-ayrı ölkələrin imkanlarından daha böyükdür. Bu ölkələrin iqtisadiyyatlarının bir-birini tamamlayan xüsusiyyətləri mövcuddur. Türkiyənin sənaye və texnologiya imkanları, Özbəkistanın istehsal və əmək resursları, Qırğızıstanın regional ticarət və xidmət potensialı birgə layihələr üçün əlverişli zəmin yarada bilər.

Lakin bunun üçün qarşıda müəyyən problemlərin də həll edilməsi tələb olunur. Coğrafi məsafələr, nəqliyyat xərcləri, gömrük prosedurları, logistika imkanları və bəzi ölkələr arasında ticarət mexanizmlərinin tam uyğunlaşdırılmaması iqtisadi əlaqələrin daha sürətli inkişafına mane ola bilər. Bu məsələlərin mərhələli şəkildə həlli Türk dünyasında iqtisadi inteqrasiyanın dərinləşməsinə imkan verəcək.

Azərbaycan da bu prosesdə mühüm mövqeyə malikdir. Xüsusilə Xəzər dənizi üzərindən nəqliyyat bağlantıları və Orta Dəhliz Azərbaycanın Türkiyə və Mərkəzi Asiya arasında iqtisadi əlaqələrin inkişafında əsas tranzit ölkələrdən birinə çevrilməsinə şərait yaradır. Bu baxımdan Türkiyə, Özbəkistan və Qırğızıstan arasında iqtisadi əməkdaşlığın genişlənməsi Azərbaycanın da daxil olduğu daha böyük regional iqtisadi əlaqələr sisteminin formalaşmasına səbəb ola bilər.

Nəticə etibarilə, Türkiyə, Özbəkistan və Qırğızıstan arasında iqtisadi əməkdaşlıq yalnız üç ölkənin maraqları baxımından deyil, bütövlükdə Türk dünyasının iqtisadi inteqrasiyası baxımından əhəmiyyətlidir. Ticarət, investisiya, nəqliyyat, enerji və rəqəmsal iqtisadiyyat sahələrində əlaqələrin genişləndirilməsi gələcəkdə daha böyük iqtisadi layihələrin həyata keçirilməsinə imkan yarada bilər.

Türk dünyasının qarşıdakı əsas hədəflərindən biri siyasi və mədəni yaxınlığı real iqtisadi əməkdaşlığa çevirməkdir. Türkiyə, Özbəkistan və Qırğızıstan arasında əlaqələrin dərinləşdirilməsi də bu məqsədə gedən yolda mühüm addımlardan biri ola bilər. Əgər mövcud potensial düzgün qiymətləndirilərsə və nəqliyyat, gömrük, investisiya və ticarət sahəsində qarşıya çıxan maneələr aradan qaldırılarsa, Türk dünyası gələcəkdə daha böyük və rəqabətqabiliyyətli iqtisadi məkan kimi formalaşa bilər".

Telegramda izləyin