Birqütblü dünyaya qarşı üç hegemonluq modeli: Duqin nə təklif edir?

Birqütblü dünyaya qarşı üç hegemonluq modeli: Duqin nə təklif edir?Rusiyalı ictimai xadim, Kremlin əsas ideoloqlarından biri hesab olunan Aleksandr Duqinin sosial şəbəkə hesabında paylaşdığı xəritə müzakirələrə səbəb olub. Xəritədə ABŞ, Rusiya və Çin qlobal nizamın əsas aktorları kimi təqdim edilir və hər birinə müəyyən coğrafi məkan ayrılır. Duqin bu xəritə vasitəsilə beynəlxalq münasibətlərdə çoxqütblülük ideyasını, daha konkret desək, özünün "üçqütblü dünya modeli"ni əks etdirir.
Məsələn, ABŞ-ın təsir dairəsinə Amerika qitələri, Qrenlandiya və Yaponiya, Rusiyanın təsir dairəsinə Avropa və Afrika, Çinin təsir dairəsinə isə Asiyanın böyük hissəsi və Okeaniya daxil edilib. Duqinin təqdim etdiyi modeldə kiçik və orta dövlətlərin müstəqil geosiyasi subyekt kimi mövqeyi arxa plana keçir, onların yerləşdiyi coğrafiya isə böyük güclərin strateji hesablamalarının tərkib hissəsinə çevrilir.
Duqinin paylaşımının vaxtı da diqqət çəkir. O, xəritəni noyabrın 16-da, ABŞ, Rusiya və Çin liderlərinin noyabrın 19-da Çinin Şençjen şəhərində keçirilməsi nəzərdə tutulan üçtərəfli görüşü ərəfəsində yayımlayıb. Duqinin bu görüşü "üçqütblü dünya sammiti" adlandırması onun hadisəyə hansı ideoloji çərçivədən yanaşdığını göstərir.
Açığı, Aleksandr Duqini elə də ciddi siyasi nəzəriyyəçi hesab etmirəm. Onun son paylaşımı da bu yanaşmamı dəyişmir. Əslində, Duqinin irəli sürdüyü fikir yeni deyil. O, uzun müddətdir dünyanı üç əsas sivilizasiya və güc mərkəzi üzərindən izah etməyə çalışır.
Duqinin yanaşmasında Qərb, Rusiya və Çin fərqli siyasi və sivilizasion modelləri təmsil edir. Lakin bu təsnifatda ciddi ziddiyyətlər var. Moskva və Pekin uzun illərdir Qərbin qlobal hegemonluğuna qarşı çıxaraq çoxqütblü dünya nizamını müdafiə etdiklərini bildirirlər. Duqinin modelində isə digər dövlətlərə bərabərhüquqlu iştirakçı olmaqdan daha çox, bu üç mərkəzdən birinin ətrafında mövqe seçmək rolu verilir.
Bu isə çoxqütblülük anlayışının özü ilə ziddiyyət təşkil edir. Ən sadə formada ifadə etsək, əgər birqütblü dünya ABŞ-ın üstünlüyü və digər dövlətlərin onun siyasi-iqtisadi təsirindən asılılığı kimi tənqid edilirsə, həmin sistemin üç böyük dövlətin təsir dairələrinə bölünməsi nə dərəcədə fərqli model sayıla bilər? Başqa sözlə, bir hegemonun yerini üç hegemonun tutması avtomatik olaraq daha ədalətli beynəlxalq sistem yaratmır.
Duqinin xəritəsində Rusiyaya ayrılan coğrafiya da ciddi ziddiyyətlərlə doludur. Məsələn, Avropa və Afrikanın Rusiyanın təsir məkanında göstərilməsi Moskvanın yalnız postsovet məkanında deyil, daha geniş coğrafiyada aparıcı güc olmaq iddiasını əks etdirir. Halbuki Avropanın Rusiyanın təsir dairəsinə daxil edilməsi Moskvanın Qərblə münasibətlərindəki fundamental ziddiyyətlər fonunda real siyasi mənzərədən uzaq görünür.
Rusiya Avropa təhlükəsizlik arxitekturasında ABŞ və NATO-nun dominant mövqeyini əvəz edə biləcək güc deyil. Ən əsası, Avropa ölkələrinin heç də hamısı Rusiyanın təsir dairəsinə daxil olmağa razıdır. Bu dövlətlərin öz siyasi iradəsi və müstəqil strateji maraqları var.
Çinlə bağlı yanaşmada da oxşar problemlər mövcuddur. Duqin Pekinə Asiyanın böyük hissəsini, Okeaniyanı və ətraf əraziləri ayırıb. Aydındır ki, bu bölgü Çinin iqtisadi, texnoloji və hərbi gücünün yüksəlişini nəzərə alan geosiyasi təsəvvürə əsaslanır. Lakin Asiya dövlətləri avtomatik olaraq Pekinin regional üstünlüyünü qəbul etmirlər.
Xəritədə nəzərə alınmayan ən mühüm amillərdən biri Hindistandır. Dünyanın ən çox əhalisi olan ölkəsi, nüvə silahına malik böyük dövlət və BRICS-in aparıcı üzvlərindən biri olan Hindistan ayrıca güc mərkəzi kimi təqdim edilmir, əksinə, Çinin təsir dairəsinə daxil edilir. Halbuki Yeni Dehli nə Vaşinqtonun, nə Moskvanın, nə də Pekinin siyasi orbitində tam şəkildə yer almaq istəyir.
Hindistanın xarici siyasəti strateji muxtariyyət prinsipinə əsaslanır. Ölkə həm ABŞ-la müdafiə və texnologiya sahəsində əməkdaşlıq edir, həm Rusiya ilə münasibətlərini qoruyur, həm də Çinlə rəqabət aparır. Hindistanı birbaşa Çinin təsir dairəsinə daxil etmək onun müstəqil geosiyasi ambisiyalarını və regional güc statusunu nəzərə almamaq deməkdir.
Bundan başqa, Duqin Rusiya ilə Çinin maraqlarının sanki birmənalı şəkildə üst-üstə düşdüyü təəssüratını yaradır. Halbuki Mərkəzi Asiyada hər iki ölkənin fərqli iqtisadi və strateji maraqları mövcuddur. Moskva bu regionu tarixi təhlükəsizlik və təsir məkanı kimi görürsə, Pekin üçün Mərkəzi Asiya enerji təhlükəsizliyi, ticarət, nəqliyyat və "Bir kəmər, bir yol" təşəbbüsünün mühüm istiqamətlərindən biridir. Bu baxımdan, Duqinin xəritəsi ilə real geosiyasi və siyasi maraqlar arasında ciddi fərqlər var.
Xəritənin Azərbaycan baxımından da düşündürücü tərəfləri mövcuddur. Belə ki, Cənubi Qafqaz ənənəvi olaraq Rusiyanın təsir dairəsinə daxil edilən region kimi təqdim olunur. Halbuki son illərdə Kremlin bölgədəki təsir imkanları və mövqeləri zəifləyib. Hətta demək olar ki, regional geosiyasi balans müəyyən mənada Bakının xeyrinə dəyişib.
Məsələyə daha konkret yanaşsaq, Azərbaycan Duqinin xəritəsində əsas güc mərkəzləri kimi təqdim olunan hər üç ölkə ilə strateji tərəfdaşlıq münasibətlərinə malikdir. Bundan əlavə, Bakı ABŞ-la TRIPP layihəsi, Rusiya ilə Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizi, Çinlə isə Transxəzər nəqliyyat marşrutu çərçivəsində əməkdaşlıq edir.
Bu mənzərə göstərir ki, Cənubi Qafqaz artıq əvvəlki geosiyasi reallıqlarla idarə olunan region deyil. Azərbaycan müxtəlif güc mərkəzləri ilə paralel əməkdaşlıq etməyə, öz milli maraqlarını qorumağa və müstəqil xarici siyasət yürütməyə çalışır. Bakı hər hansı bir güc mərkəzinin təsir dairəsinə daxil olmaq istəmədiyini dəfələrlə bəyan edib.
Mənim qənaətimə görə, Duqinin xəritəsi mövcud beynəlxalq reallıqları deyil, müəyyən geosiyasi məktəbin arzuladığı dünya nizamını nümayiş etdirir. Bu modeldə dövlətlərin suverenliyi və müstəqil siyasi iradəsi böyük güclərin maraqlarına tabe edilir. Lakin müasir beynəlxalq münasibətlər bu qədər sadə və mexaniki bölgüyə sığmır.
Belə bir dünya nizamı isə hələlik reallıqdan daha çox, geosiyasi arzudan ibarətdir.

Turan Rzayev-politoloq


BiG.Az
Telegramda izləyin
Xəbərlər   Baxılıb: 277   Tarix: 19 noyabr 2026  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş

Oxşar xəbərlər

.

Köçəryan Moskvaya gedə bilməyəcək - QADAĞAN EDİLDİ

Məhkəmə Ermənistanın keçmiş prezidenti, "Hayastan" blokunun rəhbəri Robert Köçəryanı ölkədən çıxmasını qadağan edib. APA-nın məlumatına görə, bu barədə "Hayastan" blokunun mətbuat xidməti məlumat yayıb. Bildirilib ki, təxminən bir həftə əvvəl Rusiyanın hakim "Vahid Rusiya"

17.09.2021 999
.

"Pişikdən qorxubsa, "bismillah" desin" deyən tibb işçisi cəzalandırıldı - RƏSMİ

Sosial şəbəkələrdə səs yazısında vətəndaş pişikdən qorxduğu üçün ürəyi tutan qayınanasına təcili yardım əməkdaşının laqeyd yanaşdığı və ona "bismillah" deyərək yatmasını məsləhət görən şəxs cəzalandırılıb. " "a istinadən xəbər verir ki, Tibbi Ərazi Bölmələrini İdarəetmə Birliyində

17.09.2021 2788
.

Azərbaycanda istehsal ediləcək avtomobillərin qiyməti açıqlandı - 17 min manata...

Hacıqabul Sənaye Məhəlləsində istehsal ediləcək minik avtomobillərinin qiyməti 17-20 min manat təşkil edəcək. Bu barədə "Azərbaycan Avtomobil İstehsalçıları Assosiasiyası" İctimai Birliyinin rəhbəri Emin Axundov deyib. "Minik avtomobillərinin növbəti aydan satışa çıxarılması planlaşdırılır

18.09.2021 1109
.

Paşinyan Batumidə "yoxa çıxdı"

Bir neçə gün əvvəl Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan Gürcüstana rəsmi səfər edib. Onun səfəri Batumi şəhərində başa çatıb. Rəsmi məlumata görə, onunla Gürcüstanın baş naziri arasında qeyri-rəsmi görüş olub. Batumiyə səfər Ermənistan cəmiyyətinin əhəmiyyətli bir hissəsi və xüsusən də bəzi Rusiy

18.09.2021 774
.

BMT-dən xəbərdarlıq: "Dünya fəlakətə doğru gedən bir yoldadır"

BMT İqlim Dəyişikliyi üzrə Çərçivə Konvensiyasına dair yeni hesabatını təqdim edib. Sənəddə dünya ölkələrinin Paris anlaşmalarına uyğun olaraq, qlobal istiləşməni 2 dərəcədən aşağı səviyyədə saxlamaqdan çox uzaq olduğu bildirilib. Hesabatın açıqlanmasından sonra çıxış edən BMT sədri Antoniu Qutyerre

18.09.2021 672
.

Ronaldo qoyunlara görə 14 milyonluq evindən köçdü - FOTO

Dünya futbolunun ulduzu Kriştiano Ronaldo 6 milyon funt-sterlinq (təxminən 14 milyon AZN) dəyərindəki malikanəsindən köçmək məcburiyyətində qalıb. xəbər verir ki, buna səbəb futbolçunun həyat yoldaşı Corcino Rodriqez və 4 övladı ilə birlikdə yaşadığı villanın ətrafında qoyun sürüsünün olmasıdır. Ronald

18.09.2021 1949
.

İstirahət gününün havası açıqlandı

Sentyabrın 19-da Bakıda və Abşeron yarımadasında hava şəraitinin əsasən yağmursuz keçəcəyi gözlənilir. Bu barədə -a Milli Hidrometeorologiya Xidmətindən məlumat verilib. Bildirilib ki, şimal-qərb küləyi gündüz cənub-şərq küləyi ilə əvəz olunacaq. Havanın temperaturu gecə 18-21 isti, gündüz 25-28 isti

18.09.2021 459
.

Nəriman Abbasov Həbib Nurməhəmmədovun qohumuna nokautla qalib gəldi - VİDEO

Bu gecə Moskvada rusiyalı sabiq UFC çempionu Həbib Nurməhəmmədovun atası Əbdülmanaf Nurməhəmmədovun xatirəsinə həsr edilən turnir keçirilib. xəbər verir ki, yarış çərçivəsində azərbaycanlı döyüşçü Nəriman Abbasov rusiyalı Şamil Zavurovla qarşılaşıb. Abbasov rəqibini ilk raunddaca nokauta salıb. Qey

18.09.2021 831
.

Metro ilə bağlı YENİ XƏBƏR: 2030-cu ilədək Bakıda...

"2011-ci ildə təsdiqlənmiş "Bakı Metropoliteni xətlərinin konseptual inkişaf sxemi"nə uyğun olaraq 2030-cu ilədək stansiyaların sayı 77-dək artırılacaq. Hazırda metroda 26 stansiya var. Yəni hələ 51 stansiya da tikilib istifadəyə veriləcək. Ümumilikdə, Bakı metrosu 5 ayrı xəttdən ibarə

18.09.2021 2589
.