Yeni okeanın doğuşu: Alimlər yerin dərinliklərində qeyri-adi hadisə müşahidə etdi
Cənubi və Şərqi Afrikanın geoloji quruluşunu araşdıran beynəlxalq alimlər qrupu Yerin mantiyasından gələn isti lavanın səthə doğru qalxaraq, gələcəkdə yeni okean hövzəsinin yaranmasına səbəb ola biləcək prosesləri izləyiblər. Bu fenomenin mərkəzində isə Afar çökəkliyi dayanır.
Afar çökəkliyində parçalanan qitə
Qaynarinfo-nun "Earth" nəşrinə istinadən məlumatına görə, Sautqempton Universitetinin rəhbərliyi ilə aparılan tədqiqat çərçivəsində Afar çökəkliyindəki 130-dan çox nisbətən gənc vulkandan toplanan lava nümunələri təhlil olunub. Burada Afrika qitəsinin üç divergensiya zonası - Əsas Efiopiya rifti, Qırmızı dəniz rifti və Ədən körfəzi rifti birləşir.
Alimlər bu təhlillər nəticəsində mantiyanın bu bölgədə yuxarı qalxmasının sadə və homojen proses olmadığını müəyyən ediblər. Afar çökəkliyi altında mantiyanın müxtəlif növ isti maddə axınlarından və "plüm" adlanan qalxan sütunvari strukturlardan ibarət olduğu ortaya çıxıb.
Tədqiqatın baş müəllifi Emmə Votts bildirib: "Biz aşkar etdik ki, Afarın altındakı mantiya nə homogen, nə də sabitdir - o, nəbzvari hərəkət edir və bu hərəkətlər özünəməxsus kimyəvi izlər daşıyır".
Yeni okean necə yaranacaq?
Alimlərin sözlərinə görə, qitə lövhələri bu bölgədə bir-birindən uzaqlaşdığı üçün yer qabığı nazilir. Nəticədə mantiya maddəsi daha rahat şəkildə səthə doğru qalxır və bu da yer qabığının zəifləməsinə, eyni zamanda yeni okean hövzəsinin daha tez formalaşmasına yol açır.
Bundan əlavə, mantiyanın yuxarı qalxma sürəti və istiqaməti onun üzərində baş verən geoloji proseslərdən asılı olaraq dəyişir. Yəni, yer qabığının daha sürətli parçalandığı ərazilərdə mantiya axınları da daha güclü və lokal xarakter daşıyır.
Təkan yalnız dərinlikdən gəlmir
Tədqiqatda o da qeyd olunur ki, mantiyanın hərəkəti yalnız daxili təzyiqlərdən qaynaqlanmır. Bu proseslər yerin səthindəki tektonik plitələrin dinamikası ilə sıx bağlıdır və onlardan idarə olunur. Bu isə Yerin dərin qatları ilə səth arasında güclü qarşılıqlı əlaqənin olduğunu göstərir.
Alimlər bildirirlər ki, bu gün Efiopiya altındakı mantiyada baş verən nəbzvari proseslər gələcəkdə Afrikanın Şərq hissəsinin parçalanmasına və orada yeni okeanın yaranmasına səbəb ola bilər.
Yer səthinin 2700 km altında baş verənlər
Qeyd edək ki, daha əvvəl Yaponiyalı geoloq Motoxiko Murakaminin rəhbərliyi ilə aparılan tədqiqatda, Yer səthindən 2700 kilometr dərinlikdə qeyri-adi seysmik dalğa sürətlənməsi müşahidə edilmişdi. Bu fenomen uzun müddət elm üçün sirr olaraq qalmışdı.
Əvvəllər bu hadisə ekstremal təzyiq altında perovskit mineralının "postperovskit" adlı başqa bir formaya keçməsi ilə izah edilirdi. Lakin son laboratoriya təcrübələri və kompüter modelləşdirmələri göstərib ki, bu sürətlənmədə əsas rolu həmin kristalların deformasiyası oynayır.
BiG.Az
Telegramda izləyin
Xəbərlər Baxılıb: 766 Tarix: 03 iyul 2025
Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666
Facebookda PaylaşSlovakiya Prezidentinin səfəri başa çatdı - Fotolar
Slovakiya Prezidenti Peter Pelleqrininin Azərbaycana rəsmi səfəri iyulun 15-də başa çatıb. "Qafqazinfo" xəbər verir ki, hər iki ölkənin Dövlət bayraqlarının dalğalandığı Heydər Əliyev Beynəlxalq Aeroportunda ali qonağın şərəfinə fəxri qarovul dəstəsi düzülüb. Slovakiya Prezidenti Peter Pelleqrinin
20:00 0 Azərbaycanda autizmli uşaqların sayı sürətlə artır - RƏQƏMLƏR
Azərbaycanda son 5 ildə tibb müəssisələrində autizm sindromlu şəxslərin sayı artıb. -ın sorğusuna cavab olaraq Dövlət Statistika Komitəsindən bildirilib ki, 2021-i ildən 2025-i ilə dək 13 min 676 şəxsə autizm sindromu diaqnozu qoyulub. Statistikaya görə, uşaq autizmi diaqnozu ilə qeydiyyatda olanları
23:30 1 Bakıda 32, rayonlarda 38 dərəcə isti olacaq
Azərbaycanda iyulun 16-da havanın 38 dərəcə isti olacağı gözlənilir. BİG.AZ xəbər verir ki, bu barədə Milli Hidrometeorologiya Xidməti məlumat yayıb. Bakıda və Abşeron yarımadasında hava şəraitinin əsasən yağmursuz keçəcəyi gözlənilir. Mülayim şimal-qərb küləyi gecə və səhər arabir güclənəcək. Havanı
12:58 213 Rusiya ordusu Ukraynanın Sumı şəhərini bombalayıb: 3 nəfər ölüb, 17 nəfər yaralanıb
Rusiya ordusu bu gün səhər saatlarında Ukraynanın Sumı şəhərinə altı idarəolunan aviasiya bombası ilə zərbə endirib. APA xəbər verir ki, bu barədə Sumı Vilayət Hərbi Administrasiyasının rəhbəri Oleq Qriqorov "Telegram" kanalında məlumat yayıb. Onun sözlərinə görə, hücum nəticəsində 3 nəfə
20:30 128 ABŞ İran əleyhinə yeni sanksiyalar tətbiq etdi
ABŞ tanınmış iranlı iş adamı Məhəmməd Hüseyn Şamxani ilə əlaqəli olduğu iddia edilən 50-dən çox şəxsə, təşkilata və gəmiyə qarşı sanksiyalar tətbiq edib. xəbər verir ki, bu barədə ABŞ Maliyyə Nazirliyi məlumat yayıb. Məlumata görə, bu sanksiyalar ikili Rusiya-İran vətəndaşlığına malik iş adamı Əli Rəhbərmədanin
21:30 89 Rusiya nefti satılmır, tankerlər dənizdə qalıb - KİV
Neft emalı zavodlarına endirilən müntəzəm zərbələr səbəbindən Moskva gözlənilməz problemlə üzləşib: neft hasil edilir, lakin onun emalı getdikcə çətinləşir. xəbər verir ki, bu barədə "Blumberq" məlumat yayıb. Məlumata görə, iyul ayında neft emalı həcmləri son 20 ildən çox müddətdə ən aşağ
21:45 91 Bu ölkənin prezidenti evsiz qaldı
Cənubi Koreya prezidenti Li Ce Men özünə məxsus yeganə mənzili satıb. xarici mediaya istinadla xəbər verir ki, dövlət başçısı Seul yaxınlığındakı Sonnam şəhərində yerləşən yeganə mənzilini hələ fevral ayında satışa çıxarıb. Məqsəd hökumətin daşınmaz əmlak bazarının sabitləşdirilməsi istiqamətində həyat
18:15 186 Nazirlikdən hava ilə bağlı əhaliyə müraciət
Fövqəladə Hallar Nazirliyi bəzi bölgələrdə gözlənilən qeyri-sabit hava şəraiti ilə əlaqədar əhaliyə müraciət edib. Bu barədə -a nazirlikdən məlumat verilib. Bildirilib ki, Milli Hidrometeorologiya Xidmətinin məlumatına görə, yaxın günlər ərzində ayrı-ayrı yerlərdə intensiv yağış yağacağı, bəzi dağ çaylarında
16:09 246 Azərbaycanda "Temu" sahibi barəsində iş qaldırılıb
Prezident yanında Antiinhisar və İstehlak Bazarına Nəzarət Dövlət Agentliyi "Temu" elektron ticarət platformasının sahibi barədə rəqabət qanunvericiliyinin pozulması əlamətləri üzrə iş qaldırıb. Dövlət Agentliyinin açıqladığı "2026-cı il üzrə hökmran mövqedən sui-istifadə ilə bağlı rəqabə
21:15 121