"Valideyn özü səliqəyə diqqət etmirsə, uşaqdan bunu gözləmək mənasızdır" - Psixoloq

Valideynlərin ən çox narahat olduğu məsələlərdən biri uşaqlarda səliqə və məsuliyyət vərdişlərinin formalaşdırılmasıdır. Bu proses nə cəza, nə də təzyiqlə deyil, müntəzəm müşahidə, nümunə və motivasiya ilə mümkündür.

Psixoloq Aytəkin Əliyeva BiG.AZ-a bildirib ki, səliqə anlayışı uşaqlar üçün abstrakt məfhumdur və onu anlamaq üçün müşahidə və təcrübə vacibdir:

"Uşaqda səliqə, məsuliyyət, nizam-intizam kimi keyfiyyətlər frontal payın inkişafı ilə birbaşa bağlıdır. Beynin bu hissəsi 10–12 yaşa qədər tam formalaşmadığı üçün, uşaqlardan ‘niyə otağını yığmadın?’ kimi suallarla nəticə gözləmək düzgün deyil. Əvəzində nümunə göstərmək və davranışa müsbət reaksiya vermək lazımdır.

Səliqə vərdişi oyuna çevriləndə uşaq onu daha tez mənimsəyir. Məsələn, "kim oyuncaqları daha tez yerinə qoyacaq?" kimi kiçik yarışlar uşaqlarda məsuliyyət hissini artırır. Əgər uşağa otağını toplamaq əmr kimi deyil, maraqlı fəaliyyət kimi təqdim olunsa, bu, beynində ‘müsbət nəticə’ ilə əlaqələnir.

Əgər valideyn özü səliqəyə diqqət etmirsə, uşaqdan bunu gözləmək mənasızdır. Valideyn masanı, yatağı, paltarları səliqəyə saldıqca və bunu sakit, tələbsiz şəkildə etdikcə, uşaq da onu təqlid etməyə başlayır".

Uşağı səliqəsizliyə görə cəzalandırmaq doğru deyil, çünki bu zaman vərdiş qorxuya çevrilir.

Ən sağlam yanaşma müsbət davranışın təşviqidir. Uşaq otağını topladıqda, "sən bunu çox gözəl etmisən" kimi sadə təriflər kifayət edir. Daimi hədiyyə vermək də zərərlidir, çünki davranışın motivi mükafat olur, vərdiş isə sabit qalmır.
Uşaqlarda səliqə vərdişi formalaşdırmaq üçün əsas şərt davamlılıq, səbir və nümunədir. Uşağın yaşına uyğun tələblər qoymaq, onu məsuliyyətlə tərifləmək və ailədə ümumi nizam yaratmaq bu prosesin təməlini təşkil edir.

Uşağa "səliqəli ol" demək əvəzinə, səliqə göstərmək daha təsirlidir" .

Telegramda izləyin