Müstəqillik və birləşmə: Güneydə qırılma anı yaxınlaşır?

"İranda baş verən etirazlar Azərbaycanda da ciddi müzakirələr doğurur. Sosial şəbəkələrdə əsas mövzular "etirazların gedişatı", "Güney Azərbaycanın müstəqilliyi" və "Şimalla birləşmə"dir. Rəsmi Bakı isə proseslərə emosional müdaxilə etmir, regional sabitlik, beynəlxalq hüquq və təhlükəsizlik əsasdır".

Bunu BiG.AZ-a açıqlamasında politoloq Turan Rzayev bildirib.

O, qeyd edib ki, Güney Azərbaycanın müstəqilliyi və Şimalla birləşmə ideyaları hazırda daha çox emosional xarakter daşıyır. Etnik ayrılma həlledici səviyyədə deyil, amma etirazlar Azərbaycan cəmiyyətində geniş rezonans doğurur. Tarixi bağlar və şüuraltı yaddaş bu reaksiyanın səbəbidir:

"Tarixi perspektiv göstərir ki, 1828-ci il Türkmənçay müqaviləsindən sonra Şimal və Cənub fərqli siyasi laboratoriyalarda formalaşıb. Şimal modern dövlətçilik və hüquqi sistemlə tanış olub, nəticədə ADR və müstəqil Azərbaycan Respublikası qurula bilib. Cənub isə varlıq, kimliyi qoruma və dilin itirilməməsi mühitində yaşayıb; burada müstəqillik arzusu emosional olaraq güclü, amma institusional zəif olub.

Hazırda Güneydə vahid siyasi şüur, strateji xətt və liderlik yoxdur. İnsanlar fərqli riskləri və gələcək ssenariləri öz təcrübəsinə görə qiymətləndirir: bəziləri müstəqilliyi tarixi ədalət kimi görür, digərləri isə xaos riskindən qorxur. Mədəni muxtariyyət tərəfdarları isə siyasi iddialardan çox, dil, təhsil və kimliyin qorunmasına fokuslanır.

Şimal isə əsasən təhlükəsizlik, dövlətçilik və regional məsuliyyət nöqteyi-nəzərindən yanaşır. Problemin mərkəzində təkcə "Güney nə etməlidir?" yox, "Şimal buna necə reaksiya verməlidir?" sualı dayanır.

Nəticə olaraq, nə "Güney Azərbaycanın öz müqəddəratını təyin etməsi", nə də "Bütöv Azərbaycan" utopiya deyil; sadəcə uzunmüddətli və çoxşərtli bir ssenaridir. Xarici güclər Pəhləvi xəttini alternativ kimi önə çıxararsa, bu Güney üçün tarixi qırılma anı ola bilər. Amma müstəqillik avtomatik Şimalla birləşmə demək deyil; real birləşmə üçün uzunmüddətli dialoq, hüquqi və siyasi uyğunlaşma tələb olunur. Əks halda birləşmə yox, milli böhran yaranar".

Telegramda izləyin