Mental Dəyərlər Ümumiyyətlə Olmamalıdır - KÖŞƏ YAZISI
Bunu açıq deməyin vaxtıdır: mental dəyərlər cəmiyyət üçün zərərli anlayışdır və ümumiyyətlə olmamalıdır. Nə qorunmalıdır, nə də "düzəldilməlidir". Çünki problem onların tətbiqində yox, mövcudluğundadır.
Mental dəyər deyilən şey əslində dəyər deyil. O, düşüncənin yerinə qoyulmuş vərdişdir. İnsanların niyə belə etdiyini bilmədiyi, amma "həmişə belə olub" deyə davam etdirdiyi davranışlar toplusudur. Ağıl yoxdur, məntiq yoxdur, izah yoxdur. Sadəcə itaət var.
Bu anlayış fərdi düşüncəni ləğv edir. İnsan qərar vermir, uyğunlaşır. Seçmir, qorxur. "El nə deyər", "ayıb olar", "mentalitetimiz belədir" - bunlar arqument deyil, düşünməmək üçün bəhanədir. Cəmiyyət bu cür bəhanələrlə idarə olunanda inkişafdan danışmaq absurddur.
Mental dəyərlər hüququ əvəz edir. Qanun işləməli olan yerdə ayıb anlayışı ortaya çıxır. Ədalət lazım olan yerdə susqunluq tələb olunur. Haqsızlıq "normal" sayılır, çünki adətə uyğundur. Bu artıq dəyər yox, sistematik geriləmədir.
Ən təhlükəlisi odur ki, mental dəyərlər səhvləri qoruyur. Yanlış edən üzr istəmir, çünki "mentalitet" arxasındadır. Doğru danışan isə problem yaradan kimi görülür. Belə mühitdə nə məsuliyyət formalaşır, nə də dəyişiklik.
Mental dəyərlər əxlaq deyil. Əxlaq universaldır - yalan hər yerdə yalandır, ədalətsizlik hər yerdə ədalətsizlikdir. Mental dəyərlər isə dəyişkəndir, yəni nisbi. Nisbi olan şey insan həyatına hökm etməməlidir. Çünki bu gün "normal" olan sabah faciəyə çevrilə bilər.
Bu anlayış xüsusilə qadını, gənci, fərqli düşünəni susdurmaq üçün işləkdir. Azadlıq məhdudlaşdırılır, potensial boğulur, sonra da cəmiyyətin niyə yerində saydığına təəccüblənirik. Halbuki cavab ortadadır.
İnkişaf etmiş cəmiyyətlər mental dəyərlərlə yaşamır. Onlar qaydalarla, hüquqla, məsuliyyətlə yaşayır. Heç kim həyatını "ayıb olar" prinsipi ilə qurmur. İnsan nə etdiyini bilir və nəticəsinə cavabdehdir. Bu qədər sadədir.
Ona görə də məsələ mental dəyərləri qorumaq deyil.
Məsələ onları "müasirləşdirmək" də deyil.
Mental dəyərlər ümumiyyətlə olmamalıdır.
Çünki cəmiyyət ya ağıl üzərində qurulur,
ya da qorxu üzərində.
Üçüncü yol yoxdur.
Müəllif: İlkin Məmmədkərimov
BiG.Az
Telegramda izləyin
Xəbərlər Baxılıb: 163 Tarix: 19 yanvar 2026
Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666
Facebookda Paylaş
İraq ordusu ABŞ qoşunlarının çıxarılmasından sonra "Ayn əl-Əsəd" bazasını nəzarətə götürüb
İraq ordusu ABŞ qoşunlarının çıxarılmasından sonra ölkənin qərbindəki Ənbar vilayətində yerləşən "Ayn əl-Əsəd" aviabazasını tam nəzarətə götürüb. "Report"un INA agentliyinə istinadən xəbər verir ki, bu barədə İraq Müdafiə Nazirliyinin bəyanatında qeyd olunub. "Baş Qərargah rəis
18.01.2026 209 Bakıda ofisdən oğurluq edənlər saxlanılıb
Nizami rayonunda yerləşən ofislərin birindən noutbuk, kompüter və digər elektrik avadanlıqları, Nəsimi rayonunda isə velosiped oğurlanması barədə polisə məlumat daxil olub. Bu barədə BİG.AZ-a DİN-in Mətbuat xidmətindən bildirilib. Polis əməkdaşlarının həyata keçirdikləri tədbirlərlə talama cinayətin
18.01.2026 348 Birgünlük kirayə üçün 1 000 manat: Ziyafət geyimləri bazarında qiymət artımı
Kirayəsi bir neçə yüz manata olan ziyafət geyimləri. Son zamanlarda kirayə verilən geyimlərin qiymətində artım müşahidə olunur. BİG.AZ Xəzər TV-yə istinadən xəbər verir ki, birgünlük kirayə paltarların qiyməti çox yüksəkdir - 150, 300, hətta 1 00 manata olan geyimlər mövcuddur. Xanımlar bildirirlər ki
18.01.2026 247 Sosial şəbəkələr və sürətli informasiya kitab mədəniyyətini yox edir - SOSİOLOQDAN AÇIQLAMA
Son illərdə cəmiyyətdə kitab oxumağa maraq ciddi şəkildə azalıb. Sosial şəbəkələr, qısa videolar və sürətli informasiya vasitələri insanları daha səthi oxumağa yönəldib, kitab mədəniyyəti isə diqqətdən kənarda qalır. Gündəlik həyatın tempində iş, təhsil və şəxsi öhdəliklər kitab oxumağa vaxt ayırmağ
12:56 99 Əhaliyə vacib HAVA XƏBƏRDARLIĞI - Bu gecə və ya sabah...
Müsbət qütblü Tac Dəliyi Axınlarının bu gün və ya sabah, 18 yanvarda baş vermiş X1.95 sinifli alışmaya bağlı Tac Kütlə Atılmalarının yanvarın 20-də Yerə çatacağı gözlənilir. xəbər verir ki, bu barədə Nəsirəddin Tusi adına Şamaxı Astrofizika Rəsədxanası məlumat yayıb. Qeyd olunub ki, bu səbəbdən də gücl
11:06 205 İsrail ordusu Qəzzada HƏMAS-ın bir neçə komandirinin məhv edildiyini açıqlayıb
İsrail ordusu Qəzzaya son zərbələr nəticəsində bir neçə yüksək rütbəli HƏMAS döyüşçüsünün zərərsizləşdirildiyini bildirib. "Report"un "The Times of Israel"ə istinadən məlumatına görə, bu barədə ordunun mətbuat xidməti məlumat yayıb. Həlak olanlar arasında "Əl-Qassam" briqadasını
18.01.2026 291 Tramp: "İranın yeni lider axtarmasının vaxtıdır"
ABŞ Prezidenti Donald Tramp İranın ali lideri Əli Xameneini devirməyə çağırıb və onu ölkənin tamamilə məhv edilməsində günahlandırıb. xəbər verir ki, ABŞ prezidenti bu barədə "Politico"ya danışıb. "İranın yeni lider axtarmasının vaxtıdır", - deyən Tramp rejim dəyişikliyi tələb edə
18.01.2026 316 Alim Qasımovdan MaNganın təklifinə cavab
Türkiyənin məşhur "MaNga" qrupu Xalq artisti Alim Qasımovla bağlı açıqlaması ilə diqqət çəkib. "MaNga" qrupunun aparıcı solisti Ferman Akgül Bakı konsertindən əvvəl jurnalistlərə açıqlamasında Alim Qasımovla duet oxumaq istədiklərini deyib. Məsələ ilə bağlı -a danışan Alim Qasımo
10:22 224 Starmer: Trampın rüsumların tətbiqi ilə bağlı qərarı tamamilə yanlışdır
Böyük Britaniyanın Baş naziri Kir Starmer bildirib ki, Qrenlandiya ilə bağlı qərarı Danimarka və ada sakinləri verməlidir. "Report"un "Sky News"a istinadən məlumatına görə, Starmer bu barədə Amerika lideri Donald Trampın Qrenlandiya məsələsinə görə Böyük Britaniya da daxil olmaqla
18.01.2026 220 
