Taksi bazarında yeni problem: Sürücülər niyə "ucuz sifarişləri" ləğv edir? - ARAŞDIRMA

Son aylarda taksi xidmətləri ilə bağlı narazılıqların sayı artmaqdadır. Xüsusilə mobil tətbiqlər üzərindən sifariş edilən taksilərdə sürücülərin gediş haqqının az olduğunu əsas gətirərək sifarişi ləğv etməsi artıq sistemli problemə çevrilib. Sərnişinlər sifarişin qəbul olunmasından bir neçə dəqiqə sonra sürücünün zəng edərək ünvanı dəqiqləşdirməsi, məsafəni soruşması və məbləği az hesab edərək sifarişi ləğv etməsi ilə tez-tez qarşılaşdıqlarını bildirirlər.

Bu hal həm vaxt itkisinə, həm də vətəndaş narazılığına səbəb olur. Məsələ təkcə fərdi narazılıq deyil. Burada platformaların qiymət siyasəti, sürücülərin qazanc modeli və bazarda formalaşan qeyri-rəsmi davranış qaydaları diqqət mərkəzinə çıxır. Bəs problem haradan qaynaqlanır - aşağı tariflərdən, komissiya faizlərindən, yoxsa nəzarət mexanizmlərinin zəifliyindən?
Mövzu ilə bağlı nəqliyyat eksperti Elməddin Muradlı BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, bu məsələ son dövrlər yenidən aktuallaşıb. Yəni bu məsələ bundan əvvəldə bir ara gündəmə gəlmişdi və müxtəlif tədbirlərdə görüldü. Ancaq görünür biraz ara səngiyib və yenidən bəzi sürücülər öz prizmasından kənara çıxa bilmir. Onlar elə bilirlər ki, bu onların şəxsi işi olduğuna görə nə istəsələr edə bilərlər. Ancaq başa düşməlidirlər ki, taksi fəaliyyəti nəqliyyat xidmətidir və dövlət tərəfindən tənzimlənən bir xidmətdir. Onun sözlərinə görə, burda onların özbaşınalığı ola bilməz: "Taksi sürücüləri elə bilirlər ki, məsələn ov silahı almısansa, silahı çiyninə atıb rahat gəzmək, istədiyin adamın üstünə kükrəyib nişan almaq və yaxudda havaya atəş açmaq olar. Yəni bəzi sürüclərin düşüncə tərzi təxminən bu qədərdir. Bütün bunlar təbiiki yolverilməzdir. Taksi sürücüləri vətəndaşla kobud danışa bilməz. Yəni müştəri ilə etik qaydalar çərçivəsində davranılmalıdır. Sürücü gediş haqqı ilə bağlı etiraz edə bilməz. Etirazı varsa, ümumiyyətlə işə çıxmasın. Sürücülər zəng vurub müştəriyə bildirirlər ki, sifarişi ləğv etsin, bundan başqa əxlaqsız təkliflər edirlər, əlavə pul istəyirlər. Eyni zamanda müştəri kartla ödəniş etmək istədikdə də sifarişdən imtina edirlər. Bütün bunlar yolverilməz hallardır. Bu cür hallarla bağlı vətəndaşlarında təpkisinə ehtiyac var. Bəzi vətəndaşlar "nəyimə lazımdır" deyib, şikayət etmək istəmirlər. Vətəndaşlar bildirirlər ki, mən kiminsə çörəyinə bais olmaq istəmirəm.

Ancaq girib sosial şəbəkələrdə ağızlarına gələni yazırlar. Elə sosial şəbəkədə yazdıqlarını vətəndaşlar rəsmi şəkildə AYNA-ya və taksi şirkətinə yazıb şikayətlərini bildirməlidirlər. Dövlət qurumları və taksi şirkətləri özləri yalvarır ki, vətəndaşlar bu cür hallar ilə bağlı dərhal bizə şikayət etsinlər. Məsələn, "Bolt" şirkəti dəfələrlə vətəndaşlara çağırış edib ki, sürücülərlə bağlı neqativ hallar baş verdikdə bizə dərhal müraciət edin və biz dərhal tədbir görəcəyik. Sürücü ilə bağlı birinci neqativ halda sistemini 2 aylıq blok edirlər. Nəticə olmadıqda isə həmin sürücünün AYNA tərəfindən birdəfəlik taksi fəaliyyətinin üstündən xətt çəkilir. Ancaq vətəndaş isə deyir ki, mən kiminsə çörəyinə bais ola bilmərəm? Yaxşı onda niyə sosial şəbəkələrdə şikayət yazırlar?

Etiraz edib, mübarizə aparmaq istəmirlər, ancaq tədbir görülməsini tələb edirlər. Faktı adiyyatı qurumlara göndərmək lazımdır ki, adiyyatı qurumlarda iş görə bilsinlər. Mən bu məsələlərdə vətəndaşları aktiv olmağa, mübarizə aparmağa çağırıram. Dövlət qurumlarına belə hallarla bağlı dəqiq və ətraflı məlumat vermək lazımdır ki, onlarda tədbir görə bilsinlər. Onsuzda AYNA elə taksi sürücüsü axtarır ki, onun sertifikatını ləğv eləsin. Çünki Bakı şəhərində rəsmi qeydiyyatda olan 40 mindən çox taksi var. Dövlət tərəfindəndə qərar verilib ki, onların sayı 25 minə düşməlidir. Ona görədə belə hallar olan kimi AYNA dərhal o taksi sürücüsünün lisenziyasını ləğv edib, özünədə deyəcək ki, get 20 ədəd qoyun al çobanlıqla məşğul ol" deyə Muradlı bildirib.
Mövzu ilə bağlı hüquqşünas Əkrəm Həsənov BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, bu məsələyə qanunvericiliyin ümumi müddəaları çərçivəsində yanaşmaq lazımdır. Yəni taksi xidməti digər xidmətlər kimi tərəflər arasında bağlanılan müqaviləyə əsaslanır. Hər iki tərəf xidmətin göstərilməsinə razılıq verməlidir. Sürücülər müxtəlif səbəblərdən sifarişdən imtina edirlər. Yəni gediş haqqını az hesab etməsi, tıxac, kartla ödəniş və s. səbəblərdən sifarişdən imtina edirlər. Onun sözlərinə görə, bu məsələyə taksi şirkətləri arasında rəqabət çərçivəsində yanaşmaq lazımdır: "Taksi şirkətləri arasında rəqabət mövcuddur. Yəni hər taksi şirkəti maraqlıdır ki, onun xidmətlərindən istifadə olunsun. Sürücü sifarişdən imtina etdikdə, özünün çalışdığı taksi şirkətinə ziyan vurmuş olur. Bir çox hallarda sürücü zəng edib vətəndaşa bildirir ki, sifarişi ləğv etsin. Bunu etmək lazım deyil. Mən özümdə belə hallarla qarşılaşmışam və sürücünün bu istəyindən imtina etmişəm.

Çünki vətəndaş sifarişi ləğv etdikdə, elə çıxır ki, günah vətəndaşdadır. Bu halda vətəndaş sürücüyə bildirməlidir ki, xeyr sifarişi özün ləğv et. Bu halda həmin sürücü özünün çalışdığı taksi şirkəti tərəfindən müəyyən iltizam tənbehinə məruz qalır. Sürücü taksi şirkəti tərəfindən cərimələnə, işdən çıxarıla bilər. Vətəndaşlar belə hallarla bağlı taksi şirkətinə şikayət etməlidirlər".
Məsələ ilə bağlı AYNA-nın mətbuat xidmətinin rəhbəri Tural Orucov sorğumuza cavab olaraq bildirdi ki, Sərnişinlər tərəfindən daxil olan müraciətlər araşdırılaraq müvafiq tədbirlər görülür. Taksi sifarişi operatorları ilə birgə proqram təminatının verdiyi üstünlüklərdən istifadə edilərək neqativ halların qarşısının alınması üçün preventiv işlər aparılır.
AYNA informasiya sistemində "E-taksi" alt sistemi yaradılıb. Qeyd olunan alt sistemi vasitəsilə taksi fəaliyyətinə nəzarəti həyata keçirmək mümkündür. Belə ki, "E-taksi" alt sisteminə taksi sifarişi operatorlarları adsızlaşdırılmış məlumatları göndərilillər. Həmin məlumatlar əsasında ümumi təhlillər aparılır və inzibati tənbeh tədbirləri görülür. Bu səbəbdən bütün sərnişinlərdən xahiş odur ki, yalnız icazəsi olan taksilərdən istifadə etsinlər.

Belə olduğu təqdirdə şikayətləri daha rahat şəkildə araşdırmaq mümkündür. Eyni zamanda, taksi xidməti üzrə "Rəqəmsal əkiz" də real vaxt rejimində şəhərdə taksilərin fəaliyyətinə nəzarət etmək imkanı yaradır. Sərnişinlərə taksi sahəsində qarşılaşdıqları müxtəlif problemlərlə bağlı AYNA-nın "141" Çağrı Mərkəzi və ya sosial şəbəkə hesabları üzərindən müraciət etmələri və nəqliyyat vasitəsinin dövlət qeydiyyat nişanı barədə məlumat vermələri xahiş olunur. Taksi nəqliyyat vasitəsilə sərnişindaşımalarında xidmət keyfiyyəti ilə bağlı sərnişinlərdən daxil olan müraciətlər AYNA tərəfindən araşdırılır və neqativ halların qarşısının alınması üçün tədbirlər görülür.
Mövzu ilə bağlı "Bolt" taksi şirkətinin mətbuat xidmətindən sorğumuza cavab olaraq bildirildi ki, Bolt platformasında sürücülər sifariş daxil olduqda marşrut və əsas məlumatları əvvəlcədən görə bilirlər və bu məlumata əsasən sifarişi qəbul edib-etməmək barədə qərar verirlər. Sifariş qəbul edildikdən sonra sürücünün sərnişinlə əlaqə saxlayaraq sifarişi ləğv etməyi xahiş etməsi platforma qaydalarına uyğun deyil.

Sifarişin ləğvi yalnız əsaslı və istisna hallarda mümkündür. Sürücü tərəfindən səbəbsiz ləğv halları və ya sərnişinə ləğv üçün təzyiq göstərilməsi aşkar edildikdə, müvafiq tədbirlər görülür və təkrar hallarda sürücü hesabına məhdudiyyətlər tətbiq oluna bilər.
Bolt sərnişinləri bu kimi hallarla qarşılaşdıqda, tətbiq üzərindən ətraflı məlumat təqdim etməklə şikayət göndərməyə çağırır. Bu, Müştəri Dəstəyi komandasına məsələni obyektiv araşdırmaq və uyğun addımlar atmaq imkanı yaradır.

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin