İran ssenarisi və Türkiyənin bufer zona strategiyası

Türkiyənin ABŞ-ın mümkün müdaxiləsindən sonra İranla sərhəddə yarana biləcək güc boşluğunu doldurmaq məqsədilə hərbi plan üzərində işlədiyi iddia olunur. İrəli sürülən versiyaya görə, Ankara miqrant axınının qarşısını almaq üçün sərhəd-keçid məntəqələrindən kənarda, İran ərazisində bufer zona formalaşdırmağı nəzərdən keçirə bilər.

Mövzu ilə bağlı BiG.AZ-a açıqlama verən politoloq Turan Rzayev bildirib ki, bu yanaşma tamamilə presedentsiz deyil. Suriya müharibəsi zamanı Türkiyə bir neçə dəfə həmin ölkəyə hərbi müdaxilə edərək sərhəd boyunca təhlükəsizlik zolaqları yaratmış, terror qruplaşmalarını öz sərhədlərindən uzaqlaşdırmağa çalışmışdı. Lakin İran Suriyadan fərqlidir və bu ölkəyə birbaşa müdaxilə imkanları həm hərbi, həm də geosiyasi baxımdan xeyli məhduddur:

"Hazırkı mərhələdə Ankaranın Tehrana münasibətdə mövqeyi tam aydın görünmür. Türkiyə İranın parçalanmasını və ya hakimiyyətin kənar müdaxilə ilə dəyişdirilməsini istəmir. Xüsusilə İsrailin təhlükəsizlik prioritetləri fonunda formalaşan və İranın zəiflədilməsinə hesablanan ssenarilər Ankara üçün məqbul hesab edilmir. Türkiyə regionda nəzarətsiz xaos və dövlət kollapsının əleyhinədir.

Digər tərəfdən, İrana yönələn mümkün zərbələr və daxili gərginliyin artması müəyyən demoqrafik və geosiyasi nəticələr doğura bilər ki, bu da Ankarada fərqli prizmalardan qiymətləndirilə bilər. Xüsusilə İranda yaşayan türk mənşəli əhalinin Türkiyəyə doğru miqrasiyası ehtimalı demoqrafik balans kontekstində alternativ faktor kimi nəzərdən keçirilə bilər.

Türkiyənin şərq vilayətlərində demoqrafik dinamika uzun illərdir həssas məsələdir. Kürd əhalinin artım tempinin yüksək olması və türk əhalinin ölkənin qərb bölgələrinə köç meyli gələcəkdə separatizm risklərinin yenidən gündəmə gəlməsi ehtimalını saxlayır. Bu baxımdan, mümkün miqrasiya axınının tərkibi Ankara üçün təhlükəsizlik prizmasından ayrıca qiymətləndirilə bilər.

Belə görünür ki, sərhəddə yaradılması ehtimal olunan mexanizmlərin əsas məqsədi ümumi miqrasiyanı tam dayandırmaqdan daha çox, təhlükəsizlik riski hesab edilən silahlı və ya radikal siyasi elementlərin nəzarətsiz keçidinin qarşısını almaqdır. Yəni prioritet humanitar axının bloklanması deyil, etnik-siyasi risklərin idarə olunmasıdır.

Nəticə etibarilə, Türkiyənin İranla bağlı siyasəti ikili məntiq üzərində qurulmuş kimi görünür: bir tərəfdən regional xaosun qarşısını almaq, digər tərəfdən isə mümkün proseslərin doğura biləcəyi demoqrafik və təhlükəsizlik nəticələrini öz strateji maraqlarına uyğun istiqamətləndirmək".

Telegramda izləyin