Bloomberg və Financial Times: ABŞ-İran gərginliyi qlobal böhran təhlükəsi yaradır - İQTİSADÇIDAN AÇIQLAMA

ABŞ və İran arasında artan gərginlik fonunda qlobal iqtisadi və siyasi sabitliklə bağlı narahatlıqlar dərinləşir. Nüfuzlu nəşrlər olan Bloomberg və Financial Times xəbərdarlıq edir ki, mümkün hərbi eskalasiya təkcə Yaxın Şərqi deyil, bütün dünyanı əhatə edən genişmiqyaslı böhrana səbəb ola bilər. Enerji bazarlarında kəskin dalğalanmalar, ticarət marşrutlarının pozulması və investor inamının zəifləməsi qlobal iqtisadiyyat üçün ciddi risklər yaradır. Mövcud vəziyyət beynəlxalq ictimaiyyəti yeni və daha dərin bir böhran ssenarisi ilə üz-üzə qoya bilər.
Mövzu ilə bağlı Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, son dövrlərdə dünya bazarlarında neftin qiymətinin sürətlə artması iqtisadiyyatlara birbaşa təsir göstərən əsas amillərdən biridir. Onun sözlərinə görə, enerji qiymətlərinin bahalaşması istehsal xərclərini artırır, nəqliyyat və logistikanı bahalaşdırır, nəticədə isə bu artım demək olar ki, bütün məhsul və xidmətlərin qiymətinə ötürülür: "Bu proses inflyasiyanı sürətləndirir və həm inkişaf etmiş, həm də inkişaf etməkdə olan ölkələrdə iqtisadi təzyiq yaradır.

Bloomberg və Financial Times kimi nüfuzlu mənbələrin qlobal böhran riskinə diqqət çəkməsi təsadüfi deyil. Çünki hazırkı vəziyyətdə bir neçə risk faktoru eyni anda üst-üstə düşür. Bir tərəfdən enerji qiymətlərinin artması, digər tərəfdən geosiyasi gərginliklər, ticarət əlaqələrində qeyri-müəyyənlik və böyük iqtisadiyyatlar arasında rəqabətin güclənməsi dünya iqtisadiyyatını daha həssas vəziyyətə gətirir.

Neftin bahalaşması xüsusilə enerji idxal edən ölkələr üçün daha ağır nəticələr yaradır. Bu ölkələr daha çox valyuta xərcləməli olur, büdcə balansı pozulur və milli valyutalar təzyiq altında qalır. Paralel olaraq, mərkəzi banklar inflyasiyanı cilovlamaq üçün faiz dərəcələrini artırmağa məcbur qalır. Bu isə kreditlərin bahalaşmasına, investisiyaların azalmasına və bütün bunların fonunda iqtisadi artımın zəifləməsinə səbəb olur.

Digər vacib məqam isə qlobal iqtisadi sistemin artıq bir neçə ildir ardıcıl şoklarla üzləşməsidir. Pandemiya dövrü, tədarük zəncirlərində problemlər, regional münaqişələr və sanksiyalar iqtisadiyyatların dayanıqlığını zəiflədib. Bu fonda yeni enerji şoku əlavə risk yaradır və zəncirvari təsir formalaşdırır.

Bununla belə, qlobal böhranın "qaçılmaz" olması məsələsinə daha ehtiyatla yanaşmaq lazımdır. Dünya iqtisadiyyatı əvvəlki böhranlardan müəyyən dərslər çıxarıb və hazırda bir çox ölkələrdə maliyyə alətləri, ehtiyat mexanizmləri və koordinasiya imkanları daha genişdir. Mərkəzi banklar və hökumətlər vəziyyəti nəzarətdə saxlamaq üçün müxtəlif tədbirlər görə bilir və görürlər də. Məsələn, son bir ayda Türkiyə 60 ton qızıl satışa çıxarıb və ya "swap" əməliyyatlarıa yönəldib. Eyni addımı Körfəz ölkələri də atıb. Bunun nəticəsi olaraq ötən həftə qızılın qiyməti sabitləşdı, hələ birqədər də ucuzlaşdı.

Daha real gözlənti ondan ibarətdir ki, yaxın dövrdə qlobal miqyasda iqtisadi yavaşlama, bəzi regionlarda isə resessiya (durğunluq, iqtisadi geriləmə) baş verə bilər. Amma bu, mütləq şəkildə bütün dünyanı əhatə edən dərin və uzunmüddətli böhran anlamına gəlmir. Yəni proses daha çox qeyri-bərabər gedə bilər: bəzi ölkələr ciddi zərər görərkən, digərləri vəziyyətdən nisbətən az təsirlənə və ya hətta müəyyən mənada fayda əldə edə bilər.
Nəticə olaraq, risklər kifayət qədər ciddidir və onları kiçiltmək olmaz. Amma qlobal böhran ehtimalı ilə yanaşı, onun miqyası və dərinliyi də bir çox amillərdən asılıdır. Enerji qiymətlərinin dinamikası, geosiyasi vəziyyətin necə inkişaf edəcəyi və böyük iqtisadiyyatların atacağı addımlar bu məsələdə həlledici rol oynayacaq".

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin