Saqqız çeynəmək zərərlidirmi? Həqiqətlər və miflər - QİDA EKSPERTİNDƏN AÇIQLAMA

Gündəlik həyatda bir çox insanın vərdişinə çevrilən saqqız çeynəmək bəzən faydalı, bəzən isə zərərli təsirləri ilə müzakirə olunur. Xüsusilə ağız qoxusunun aradan qaldırılması və dişlərin təmiz qalmasına kömək etməsi ilə tanınan saqqızın tərkibindəki maddələrin orqanizmə təsiri isə hər kəsi düşündürür. Bəs saqqız həqiqətən zərərlidirmi, yoxsa doğru istifadə edildikdə faydalı ola bilər?
Mövzu ilə bağlı sağlam qida təbliğatçısı, Gənclərin Töhfəsi İctimai Birliyinin sədri Asim Vəliyev BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, saqqızı demək olar kiçikdən böyüyən əksəriyyət istifadə edir. Nəzərə almalıyıq ki, saqqız qida kimi doymaq üçün deyil. Onun sözlərinə görə, daha çox ağızda qısa müddətlik rahatlıq yaratmaq üçün istifadə olunan köməkçi məhsuldur: "Saqqızın əsas hissəsi "saqqız bazası"dır. Keçmişdə bu baza ağac qatranlarından hazırlanırdı. İndi isə çox vaxt qida üçün icazəli polimer materiallardan hazırlanır. Bu materiallar tüpürcəkdə parçalanmır. Ona görə saqqız elastikliyini uzun müddət saxlayır. Buradan "plastik çeynəyirik, deməli zəhərlənirik" kimi bir nəticə çıxarmaq düzgün deyil. Risk sualı adətən bazadan yox, məhsula əlavə olunan bəzi qatqılardan və fərdi həssaslıqlardan meydana gəlir.

Ən çox müzakirə olunan mövzulardan biri antioksidant qatqılardır. BHA (E320) və BHT (E321) kimi maddələr texnoloji baxımdan məhsulun xarab olmasının qarşısını almaq üçün istifadə oluna bilər. Bu maddələr barədə elmi ədəbiyyatda müxtəlif nəticələr var. Bəzi laborator tədqiqatlarında potensial bioloji təsirlər müzakirə edilir. Bu maddələr tənzimləyici qurumlar tərəfindən qiymətləndirilir, istifadə limitləri var və həssas yanaşmaq istəyən istehlakçı etiketdə onları görüb alternativi seçə bilər.

Titan dioksid (E171) məsələsi isə daha konkretdir. Avropa Qida Təhlükəsizliyi Qurumu 2021-ci ildə E171-in genotoksiklik riskini tam istisna etmək olmadığını bildirib və bunun ardınca Avropa İttifaqında qida əlavəsi kimi istifadəsi dayandırılıb. Bu o demək deyil ki, dünyanın hər yerində eyni yanaşma var. Amma Avropanın qərarı istehlakçının sual verməsi üçün kifayət qədər ciddi siqnaldır. Etiketdə E171 görürsünüzsə, daha sadə alternativ tapmaq mümkündür.

Rəngləndiricilər və uşaqlarda davranış mövzusu da tez-tez yanlış başa düşülür. Burada məsələ "rəngli saqqız hiperaktivlik yaradır" kimi qəti hökm deyil. Elmi qiymətləndirmələr göstərir ki, bəzi süni boyaların bəzi uşaqlarda diqqət və davranışa təsir ehtimalı müzakirə oluna bilər. Amma bu təsir hamıda deyil. Səbəb-nəticə əlaqəsi çox faktordan asılıdır. Əgər uşaq müəyyən məhsullardan sonra daha həssas görünürsə, sadə tərkibli, rəngsiz variantlara keçmək məntiqli seçim ola bilər.

"Şəkərsiz saqqız" mövzusunda da eyni qayda işləyir. Hamıya eyni təsir yoxdur. Şəkərin yerinə aspartam (E951), asesulfam-K kimi şirinləşdiricilər istifadə edilə bilər. Aspartamla bağlı maraqlı məqam budur ki, bəzi insanlarda, xüsusən baş ağrısına və miqrenə meyilli şəxslərdə, baş ağrısını artıra bildiyini göstərən tədqiqatlar var. Digər tərəfdən, ksilitol (xylitol) tərkibli saqqızlar diş sağlamlığı baxımından daha müsbət reputasiyaya malikdir. Kariyeslə əlaqəli bakteriyaların aktivliyini azaltmağa və tüpürcək axınını artırmağa kömək edə bilir. Yenə də bu diş fırçasını əvəz etmir. Sadəcə daha ağıllı seçim ola bilər.

Halallıq və mənşə məsələsi real və haqlı narahatlıqdır. Qliserin (E422), jelatin və bəzi emulqatorlar bitki mənşəli də, heyvan mənşəli də ola bilər. Etiketdə mənşə aydın yazılmırsa, halal sertifikatı olan və ya istehsalçısı tərkib mənbəyini açıq göstərən məhsullar daha rahat seçimdir. Bu, təkcə dini yox, etik istehlak məsələsidir.

Saqqızın ən praktik işi yeməkdən sonra tüpürcək ifrazını artırmaqdır. Tüpürcək ağızdakı turş mühiti tamponlayır və diş minasının bərpasına şərait yaradır. Bu effekt üçün adətən uzun-uzadı saatlarla çeynəməyə ehtiyac yoxdur. Bunun üçün 10-15 dəqiqəlik müddət tamamilə kifayətdir. Digər tərəfdən çox uzun çeynəmə bəzi insanlarda çənə oynağında narahatlıq yarada, bəzilərində mədə turşuluğu ilə bağlı şikayətləri artıra bilər. Burada ən sağlam yanaşma öz bədənimizin reaksiyasını izləməkdir.

Bir istehlakçı üçün əsas məqam etiketə baxmaqdır. Tərkibi nə qədər qısa və aydın olsa bir o qədər yaxşıdır. Tərkibində Titan dioksid (E171) və BHA (E320) olmayan məhsulları seçsək yaxşı olar. Alternativ çoxdur. Baş ağrısı, mədə narahatlığı, uşaqlarda həddən artıq hərəkətlilik hiss edirsinizsə, məhsulu dəyişmək, ya istifadə tezliyini azaltmaq məntiqli addımdır. Mümkün qədər rəngsiz və sadə saqqızlara üstünlük versək yaxşı olar. Az yaşlı uşaqların saqqızı udma riski və tərkibindəki kimyəvi maddələrin inkişafda olan orqanizmə təsiri nəzərə alınmalıdır".

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin