Yanlış təqdim olunan xəbərlər cəmiyyəti necə çaşdırır? - MEDİA EKSPERTİNDƏN AÇIQLAMA

Mediada son dövrlər yayılan bəzi xəbərlər informasiya təqdimatında peşəkarlıq və media savadlılığı məsələsini yenidən gündəmə gətirib. Xüsusilə marqarin məhsulları ilə bağlı yayımlanan materiallarda, qablaşdırmada məhsulun növü açıq şəkildə göstərilsə də, bəzi hallarda bu məhsullar "guya kərə yağı adı altında satılır" formasında təqdim olunur və cəmiyyətdə yanlış təsəvvür formalaşdırılır.

Oxşar hallar mobil rabitə sahəsində də müşahidə edilir. Abunəçi mobil internetini aktiv vəziyyətdə saxladığı halda balansından vəsait çıxılması dərhal "mobil operatorun fırıldağı" kimi qələmə verilir, istifadə qaydaları və xidmət şərtləri isə diqqətdən kənarda qalır. Araşdırılmadan yayılan bu cür əsassız şikayətlər ictimai rəydə çaşqınlıq yaradır və media savadlılığı mövzusunu daha da aktuallaşdırır.
Mövzu ilə bağlı media eksperti Nicat Abdullayev BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, bu cür halların kökündə ilk növbədə media savadlılığının yetərincə formalaşmaması, eyni zamanda bəzi media subyektlərində peşəkar jurnalistika prinsiplərindən uzaqlaşma dayanır. Onun sözlərinə görə, təəssüf ki, bəzən auditoriyanın diqqətini cəlb etmək, daha çox klik toplamaq və sosial şəbəkələrdə yayılmaq naminə informasiyanın mahiyyəti təhrif olunur, emosional və ittihamedici başlıqlardan istifadə edilir: "Halbuki jurnalistikanın əsas prinsipi faktı olduğu kimi təqdim etmək, manipulyasiya etməmək və auditoriyanı yanlış istiqamətə yönəltməməkdir.

Məsələn, hansısa məhsul istehsalçı tərəfindən heç vaxt "kərə yağı" kimi təqdim edilməyibsə, etiketində tərkibi açıq şəkildə göstərilibsə, sonradan bunu "istehlakçı aldadılıb" kimi təqdim etmək obyektiv yanaşma deyil. Yaxud abonent ödəniş etmədiyi üçün xidmət dayandırılıbsa, bunu "şirkət vətəndaşın pulunu yeyir" kimi emosional formada təqdim etmək artıq xəbərçilik yox, manipulyativ informasiya təqdimatıdır. Burada problem yalnız medianın məsuliyyətsiz yanaşması deyil, həm də auditoriyanın informasiyanı tənqidi süzgəcdən keçirmə bacarığının zəif olmasıdır.

Media savadlılığı məhz burada vacib rol oynayır. İnsanlar başlığın emosional tonuna deyil, xəbərin məzmununa, faktlara, qarşı tərəfin mövqeyinə və təqdim olunan sübutlara diqqət yetirməlidir. Çünki bu gün "klik iqtisadiyyatı" adlandırılan modeldə bəzi platformalar informasiya keyfiyyətindən çox diqqət toplamağa fokuslanır. Bu isə həm şirkətlərin reputasiyasına zərər vurur, həm ictimai etimadı sarsıdır, həm də cəmiyyətdə yanlış informasiya dövriyyəsini artırır.

Bu problemin həlli üçün bir neçə istiqamətdə iş aparılmalıdır. İlk növbədə media qurumlarında etik standartlara nəzarət gücləndirilməlidir. Jurnalist yalnız iddia ilə deyil, faktla danışmalıdır. Qarşı tərəfin mövqeyini almadan ittiham xarakterli material təqdim etmək peşəkar yanaşma hesab oluna bilməz. Digər tərəfdən cəmiyyətin media savadlılığı artırılmalıdır ki, insanlar sensasion başlıqla obyektiv xəbəri ayırd edə bilsinlər. Şirkətlər və qurumlar da operativ kommunikasiya qurmalı, dezinformasiyaya çevik reaksiya verməlidirlər. Çünki informasiya mühitində ən təhlükəli məqam yalan xəbərin özü deyil, həqiqət kimi qəbul edilən manipulyativ informasiyadır".

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin