"Demək olar ki, dünyanın əksər ölkələrində uşaqlı ailələrə dövlət dəstəyi mexanizmləri mövcuddur" - Akif Nəsirlidən SƏRT REAKSİYA

Milli Məclisin deputatı Günay Ağamalının uşaqpulu ilə bağlı səsləndirdiyi fikirlər sosial şəbəkələrdə və ictimai müzakirələrdə geniş rezonans doğurub. Deputatın "uşaqpulu valideynlərdə tənbəllik yarada bilər" fikri bir çox istifadəçi tərəfindən birmənalı qarşılanmayıb. Məsələ qısa müddətdə gündəmə çevrilərək müxtəlif platformalarda müzakirələrə səbəb olub. Bir tərəf dövlət dəstəyinin vacibliyini vurğulayarkən, digər tərəf isə sosial yardım mexanizmlərinin fərqli formada tətbiq edilməsinin daha doğru olduğunu düşünür.
Mövzu ilə bağlı Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, dünən Günay Ağamalının ARB TV-də səsləndirdiyi fikirlər sosial şəbəkələrdə və ictimai müzakirələrdə ciddi rezonans doğurdu. Onun sözlərinə görə, əslində isə məsələ yeni deyil: "Azərbaycanda illərdir "uşaq pulu niyə verilmir?" sualı müzakirə olunur və cəmiyyətin böyük hissəsi hesab edir ki, bu məsələ artıq sosial siyasətin əsas mövzularından birinə çevrilməlidir.

Çünki demək olar ki, dünyanın əksər ölkələrində uşaqlı ailələrə dövlət dəstəyi mexanizmləri mövcuddur. Bəzi ölkələrdə bu birbaşa aylıq uşaq pulu formasında verilir, bəzi ölkələrdə isə vergi güzəştləri, sosial paketlər və ya xüsusi yardım proqramları ilə həyata keçirilir. Məqsəd isə sadədir: ailələrin yükünü azaltmaq, doğum səviyyəsini qorumaq və uşaqların sosial təminatını gücləndirmək.

Azərbaycanda isə hökumət uzun illərdir universal uşaq pulu modelinə isti yanaşmır. Bunun bir neçə əsas səbəbi var.

Ən vacib səbəb maliyyə yükü ilə bağlıdır. Universal uşaq pulu tətbiq edilərsə, dövlət büdcəsindən hər il milyardlarla manat əlavə vəsait tələb olunur. Hakimiyyət hesab edir ki, bu qədər böyük sosial öhdəlik uzunmüddətli perspektivdə büdcəyə ciddi təzyiq yarada bilər. Xüsusilə də neft gəlirlərinin əvvəlki kimi stabil və yüksək olmayacağı ehtimalı hökuməti daha ehtiyatlı davranmağa vadar edir.

Eyni zamanda, uşaq pulu ekə bir xərcdir ki, burada korrupsiyaya yer yoxdur, məmurlar buradan tikinti və digər investisiya xərckərındə olduğu kimi qara qazanc əldə edə bilməyəcəklər. Ona görə də uşaq pulunun verilməsinə qarşı məmur müqaviməti yüksəkdir.

Digər səbəb hökumətin sosial yardım modelinə yanaşmasıdır. Rəsmi mövqe ondan ibarətdir ki, yardım hamıya deyil, daha çox ehtiyacı olan ailələrə verilməlidir. Buna görə də hökumət ünvanlı sosial yardım mexanizmini universal uşaq pulundan üstün tutur. Yəni dövlət düşünür ki, yüksək gəlirli ailəyə də eyni məbləğdə uşaq pulu ödəmək səmərəli deyil.

Amma cəmiyyətdə bu arqumentlərlə razılaşmayanların sayı kifayət qədər çoxdur. Tənqidçilər hesab edir ki, Azərbaycanda inflyasiya, ərzaq qiymətlərinin artması, təhsil və səhiyyə xərclərinin yüksəlməsi ailələrin yükünü ciddi şəkildə artırıb. Xüsusilə orta gəlirli ailələr də artıq sosial təzyiq hiss edir və mövcud yardım mexanizmləri onları əhatə etmir.

Digər mühüm məqam demoqrafik məsələdir. Son illər Azərbaycanda doğum səviyyəsində azalma müşahidə olunur. Fikrimizcə, uşaq pulu yalnız sosial yardım deyil, həm də demoqrafik stimuldur. Çünki iqtisadi çətinliklər ailələrin ikinci və ya üçüncü uşaq qərarına birbaşa təsir edir.

Əslində burada əsas problem təkcə "uşaq pulu verilsin, ya yox" məsələsi deyil. Əsas məsələ dövlətin sosial siyasət prioritetlərinin necə müəyyənləşdirilməsidir. Cəmiyyətin bir hissəsi hesab edir ki, korrupsiya ilə müşaiyyət olunan böyük infrastruktur layihələrinə və digər sahələrə milyardlarla vəsait ayrıldığı halda uşaqlı ailələrə də daha sistemli dəstək vermək mümkündür.

Hakimiyyət isə görünür, hələlik daha ehtiyatlı fiskal siyasətə üstünlük verir və universal ödəniş modelinin gələcəkdə idarəolunmaz sosial öhdəliyə çevriləcəyindən çəkinir. Buna görə də mövzu hər dəfə yenidən gündəmə gəlir, geniş müzakirələr doğurur, amma praktik qərar mərhələsinə keçmir".

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin