Fizika düsturu bəşəriyyətin 12 min illik tarixini həll etdi

Elm adamları amorf bərk cisimlərin atomik strukturunu modelləşdirmək üçün hazırlanmış bir formulun insanlığın 12 min illik demoqrafik tarixini də izah edə bildiyini aşkar ediblər. Üstəlik, model böyük miqyaslı fəlakətlər baş verəcəyi halda 2064-cü ilə qədər dünya əhalisinin yarıya düşə biləcəyinə işarə edir.

Qaynarinfo xəbər verir ki, Queen Mary Universitetindən tədqiqatçılar "Chaos, Solitons & Fractals" jurnalında dərc olunan araşdırmada bildirirlər ki, şüşə və amorf bərk cisimlərin atom quruluşunu izah edən bir tənlik insanlığın son 12 min illik əhali dinamikasını təəccüblü dəqiqliklə əks etdirir.

Trachenko-Zaccone tənliyi adlandırılan bu riyazi model Neolit dövründən sənaye inqilabına və müasir dövrə qədər olan prosesi vahid çərçivədə izah etməyə çalışır. Klassik demoqrafik modellər bu prosesi adətən sabit artım xətti kimi göstərsə də, real tarix daha dəyişkən olub: uzun durğunluq dövrləri və ani artım mərhələləri bir-birini əvəz edib.

Foerster proqnozu və "qaçınılan" böhran

1960-cı ildə fizik Heinz von Foerster mövcud artım tempi davam etsə, insanlığın 2026-cı ildə "riyazi son" nöqtəyə çatacağını iddia etmişdi. Bu proqnoz o dövrdə ciddi narahatlıq yaratmışdı.

Sonrakı illərdə doğum səviyyələrinin azalması bu ssenarini dayandırsa da, yeni model göstərir ki, oxşar risklər müəyyən şərtlər altında yenidən ortaya çıxa bilər.

Gələcək üçün mümkün ssenarilər

Araşdırmada qeyd olunur ki, hazırkı dövrdə qlobal sistem nisbətən sabit görünür: nə nəzarətsiz artım, nə də kəskin azalma müşahidə olunur.

Lakin iqlim böhranı, pandemiyalar, böyük müharibələr və ya resurs çatışmazlığı kimi qlobal sarsıntılar bu tarazlığı poza bilər. Model bu cür halların demoqrafik struktura ciddi təsir göstərə biləcəyini göstərir.

Ən pessimist ssenaridə Yer kürəsinin "daşıma qabiliyyəti" 2 milyard insana düşərsə, dünya əhalisinin 2064-cü ilə qədər yarıya qədər azala biləcəyi hesablanır. Tədqiqatçılar bunun qəti proqnoz deyil, sistemin həssaslığını göstərən riyazi simulyasiya olduğunu vurğulayır.

Fizika və demoqrafiyanın kəsişməsi

Araşdırma göstərir ki, bərk hal fizikasındakı sönümlənmə və struktur dəyişmə prinsipləri insan cəmiyyətlərinin böyümə və daralma dinamikalarını izah etmək üçün də istifadə oluna bilər. Bu yanaşma demoqrafik modelləşdirmə üçün yeni bir istiqamət kimi qiymətləndirilir.

Telegramda izləyin