Uşaqları internetin görünməz təhlükələrindən necə qorumalı?

Müasir dövrdə internet uşaq üçün artıq seçim deyil, həyatın ayrılmaz hissəsidir. Lakin rəqəmsal mühit fiziki parklar və oyun meydançaları kimi təhlükəsiz deyil. Bəs valideynlər övladlarını bu görünməz təhlükələrdən necə qoruya bilərlər?

Mövzu ilə bağlı BiG.AZ-a açıqlama verən Azərbaycan Kibertəhlükəsizlik Təşkilatları Assosiasiyası" İctimai Birliyinin eksperti, Xəzər Universitetinin İT departament rəhbəri Fərid Musayev bildirib ki, internet uşaqların qarşısında sonsuz bilik və əyləncə imkanları açsa da, eyni zamanda bir sıra risklər də yaradır. Əsas problem ondadır ki, uşaqlar bəzən rəqəmsal dünyanın qaydalarını və təhlükələrini tam bilmədən bu mühitdə hərəkət edirlər. Bu baxımdan onları internetdə təhlükəsiz davranış qaydaları ilə tanış etmək valideynlərin əsas vəzifələrindən biridir:

"Uşaqların internetdə qarşılaşa biləcəyi əsas təhlükələri bilmək onlara qarşı müdafiə qurmağın ilk addımıdır. Sosial şəbəkələrdə və onlayn oyun platformalarında uşaqlara qarşı təhqir, təzyiq, alçaldıcı ifadələr və mənfi rəylər kiberbullinq hesab olunur. Bu cür davranış uşağın psixoloji vəziyyətinə ciddi təsir göstərə bilər. Eyni zamanda, uşaqlar internetdə yaşlarına uyğun olmayan şiddət, qorxu və etik normalara zidd məzmunlarla qarşılaşa bilərlər.

Digər ciddi təhlükələrdən biri onlayn tanışlıq və "grooming"dir. Bəzi şəxslər uşaqlarla dostluq quraraq onların etimadını qazanmağa, daha sonra isə onları manipulyasiya etməyə çalışa bilərlər. Bundan başqa, uşağın ünvanını, məktəbinin adını, telefon nömrəsini, şəxsi fotolarını və digər məlumatlarını tanımadığı şəxslərlə paylaşması da ciddi təhlükələr yarada bilər.

Uşağı internetdən tamamilə uzaq tutmaq nə realdır, nə də doğru yanaşmadır. Əksinə, bu, onun gələcəkdə rəqəmsal bacarıqlarının inkişafına mane ola bilər. Əsas məqsəd uşağı yalnız məhdudlaşdırmaq deyil, ona internetdən təhlükəsiz və şüurlu istifadə etməyi öyrətməkdir.

Bu baxımdan valideynlər ilk növbədə uşaqları ilə güvən əsaslı ünsiyyət qurmalıdırlar. Ən vacib qaydalardan biri uşağın internetdə hər hansı problemlə qarşılaşdığı zaman ilk olaraq valideyninə müraciət edə bilməsidir. Uşaq cəzalandırılacağından qorxarsa, qarşılaşdığı problemi gizlətməyə üstünlük verə bilər.

Valideyn nəzarəti funksiyalarından, o cümlədən "Google Family Link" kimi vasitələrdən istifadə etməklə uşağın ekran vaxtını idarə etmək, yaşına uyğun olmayan məzmunlara girişini məhdudlaşdırmaq mümkündür. Bununla yanaşı, ailə daxilində telefon və planşetdən istifadə müddəti, yataq otağında cihazlardan istifadəyə icazə verilib-verilməməsi, sosial media hesablarının məxfilik parametrləri ilə bağlı əvvəlcədən müəyyən edilmiş qaydaların olması da faydalıdır.

Uşağın rəqəmsal dünyada təhlükəsiz davranması üçün ona bir neçə əsas prinsip aşılanmalıdır. İlk növbədə, "Tanımadığın şəxsə etibar etmə" qaydası izah edilməlidir. Bu prinsip real həyatda olduğu kimi, onlayn mühitdə də keçərlidir. Tanımadığı şəxsdən gələn mesaj və ya dostluq təklifi ehtiyatla qarşılanmalıdır.

Digər vacib qayda isə "Düşün və paylaş" prinsipidir. Uşaq hər hansı şəkil və ya məlumatı paylaşmazdan əvvəl düşünməlidir: "Bu məlumat mənim və ya dostlarımın təhlükəsizliyi üçün risk yarada bilərmi?" Uşağa həmçinin izah edilməlidir ki, internetdə qarşılaşdığı hər hansı məzmun onu narahat edir, qorxudur və ya qəribə görünürsə, bunu gizlətmədən dərhal valideyninə deməlidir.

Nəticə etibarilə, rəqəmsal təhlükəsizlik bir dəfə tətbiq edilən tədbir deyil, davamlı prosesdir. Məqsəd uşağı internetdən uzaqlaşdırmaq və ya onu rəqəmsal dünyadan qorxutmaq deyil. Əsas məqsəd uşağa internetdən şüurlu, təhlükəsiz və faydalı şəkildə istifadə etməyi öyrətməkdir. Valideynin nəzarəti ilə yanaşı, uşağın özünün rəqəmsal təhlükələri tanıması və düzgün qərar vermək bacarığı qazanması da olduqca vacibdir".

Telegramda izləyin