ÜDM artır, sənaye yerində sayır - Azərbaycan iqtisadiyyatında nə baş verir? - İQTİSADÇIDAN AÇIQLAMA

Azərbaycan iqtisadiyyatında artım qeydə alınsa da, bu dinamikanın əsas sahələr üzrə eyni tempdə formalaşmadığı görünür. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2026-cı ilin yanvar-iyul aylarında ÜDM 1,4 faiz artaraq 76,8 milyard manata çatıb. Eyni dövrdə sənaye məhsulu istehsalındakı artım isə cəmi 0,3 faiz təşkil edib. Maraqlıdır ki, qeyri-neft-qaz sənayesində artım 4,4 faiz olsa da, ümumi sənaye göstəricisinin zəif qalması iqtisadi artımın strukturunu gündəmə gətirir.

Bu mənzərə fonunda əsas sual ortaya çıxır: ÜDM artırsa, sənaye niyə eyni tempdə böyümür və iqtisadi artımın real sektora daha güclü şəkildə ötürülməsinə hansı amillər mane olur? Digər tərəfdən, sənayedə artımın zəif olması Azərbaycan iqtisadiyyatının gələcək inkişafı və qeyri-neft sektorunun genişləndirilməsi baxımından hansı riskləri yaradır?
Mövzu ilə bağlı Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, burada əsas məsələ odur ki, iqtisadi artımın bütün sahələr üzrə eyni sürətlə getməsi vacib deyil. Onun sözlərinə görə, 2026-cı ilin yanvar-iyulunda ÜDM 1,4% artsa da, artım əsasən ticarət, nəqliyyat, informasiya-rabitə və kənd təsərrüfatı kimi sahələrdən gəlib: "Sənayedə artım isə çox zəif olub. Sənayenin zəif artmasının əsas səbəblərindən biri neft-qaz sektorundakı geriləmədir. Bu sektor iqtisadiyyatda hələ də böyük paya malikdir və yanvar-iyulda burada əlavə dəyər 0,6% azalıb. Eyni zamanda sənayedə elektrik enerjisi, qaz və buxar istehsalında da azalma qeydə alınıb. Emal sənayesinin 2,7% artması isə ümumi sənaye artımını əhəmiyyətli dərəcədə sürətləndirməyə kifayət etməyib.

Digər tərəfdən, iqtisadi artımın xidmət və ticarət sahələrində formalaşması göstərir ki, iqtisadi aktivlik artır, amma bu artım hələ kifayət qədər investisiya, yeni istehsal gücü və yüksək əlavə dəyər yaradan sənaye müəssisələrinə çevrilmir. Yəni iqtisadiyyat böyüyür, amma artımın strukturu hələ sənayeləşməni sürətləndirəcək səviyyədə deyil.
Məncə, əsas məsələ ÜDM-in neçə faiz artmasından çox, bu artımın hansı sahələr hesabına formalaşmasıdır. Azərbaycan üçün daha dayanıqlı iqtisadi artımın göstəricisi xidmət və ticarətin böyüməsindən daha çox, emal sənayesinin, qeyri-neft istehsalının, məhsuldarlığın və ixrac yönümlü istehsalın sürətli artımı olmalıdır".

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin