Minlərlə izləyicisi var, amma təkdir - DİQQƏTÇƏKƏN AÇIQLAMA

Sosial şəbəkələr artıq yalnız insanların bir-biri ilə əlaqə saxladığı platformalar deyil. İnsanlar həyatlarının müxtəlif anlarını minlərlə izləyicisi ilə bölüşür, istifadə etdikləri məhsulları və getdikləri məkanları tanıdaraq gəlir əldə edirlər.

Mövzu ilə bağlı BiG.AZ-a açıqlamasında psixoloq Elnur Rüstəmov bildirib ki, sosial şəbəkədə minlərlə izləyicisi olan bir insanın real həyatda özünü tənha hiss etməsi ilk baxışda ziddiyyətli görünə bilər:

"Əslində isə burada iki fərqli ehtiyacdan danışırıq: insanın diqqət görmək ehtiyacı və emosional yaxınlıq ehtiyacı. Paylaşımımızın izlənilməsi, bəyənilməsi, haqqında danışılması bizə görünürlük qazandırır. Lakin görünmək hər zaman anlaşılmaq demək deyil. İnsan çoxlarının diqqət mərkəzində ola, eyni zamanda daxilən özünü anlaşılmamış və tənha hiss edə bilər.
Psixoloji baxımdan tənhalıq yalnız insanın ətrafında heç kimin olmaması ilə izah edilmir. Tənhalıq insanın ehtiyac duyduğu yaxınlıqla mövcud münasibətlərində hiss etdiyi yaxınlıq arasındakı fərqdən də yaranır. Böyük ailəsi, geniş tanış çevrəsi, fəal sosial həyatı olan şəxs də bu hissi yaşaya bilər. Əksinə, az sayda insanla ünsiyyət quran, amma həmin münasibətlərdə etibar, səmimiyyət və qarşılıqlı dəstək tapan biri özünü tənha hiss etməyə bilər. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı da sosial bağlılığı yalnız əlaqələrin sayı ilə deyil, həmin münasibətlərdə göstərilən dəstək və münasibətlərin keyfiyyəti ilə birlikdə qiymətləndirir".

Müsahibimiz qeyd edib ki, sosial mediada isə auditoriya ilə yaxın münasibət asanlıqla bir-birinə qarışdırılır:

"İzləyici insanın paylaşdığı məzmuna maraq göstərə, onun fikirlərini bəyənə və fəaliyyətini dəstəkləyə bilər. Ancaq bu, həmin izləyicinin onun çətin anında yanında olacağı, narahatlığını dinləyəcəyi və hisslərini anlayacağı mənasına gəlmir. Auditoriya ilə münasibət çox vaxt insanın təqdim etdiyi məzmun ətrafında qurulur. Dostluq və emosional yaxınlıq isə qarşılıqlı tanıma, vaxt, diqqət və məsuliyyət tələb edir. Burada başqa bir məqam da var: sosial şəbəkədə insan çox zaman həyatının seçilmiş tərəflərini göstərir. Uğurlarını, gözəl anlarını, getdiyi məkanları və xoş təəssüratlarını paylaşır. Bu, özlüyündə yanlış deyil; hər kəsin şəxsi həyatının sərhədlərini qorumaq hüququ var. Lakin insan daim uğurlu, xoşbəxt və güclü görünməli olduğunu düşündükdə həmin obrazı qorumaq onun üçün yükə çevrilə bilər. Yorğunluğunu, tərəddüdünü və köməyə ehtiyacını ifadə etmək çətinləşir. Belə bir vəziyyətdə başqaları onun nümayiş etdirdiyi tərəfi yaxşı tanıyır, özü isə "mənim həqiqətən nə yaşadığımı bilən varmı?" sualı ilə üzləşə bilər".

Elnur Rüstəmovun sözlərinə görə, xüsusilə şəxsi həyatını gəlir mənbəyinə çevirən insanlarda əlavə gərginlik yarana bilər:

"Gündəlik həyatın müəyyən hissəsi məzmuna, məzmun isə işə çevrilir. İnsan bəzən bir hadisəni yaşayarkən belə onun necə görünəcəyini, necə paylaşılacağını və hansı reaksiya alacağını düşünür. Şəxsi həyatla peşə fəaliyyəti arasındakı sərhəd zəiflədikcə istirahət etmək və daim diqqət mərkəzində olmaqdan uzaqlaşmaq çətinləşə bilər. Bununla belə, sosial mediadan gəlir əldə edən hər bir insanın tənha olduğunu söyləmək düzgün olmaz. Burada şəxsin həyat tərzi, münasibətləri və sərhədlərini necə qurması mühüm rol oynayır. Sosial müqayisə də nəzərə alınmalıdır. Ekranda başqalarının həyatının ən cəlbedici anlarını görürük, öz həyatımızı isə bütün çətinlikləri ilə yaşayırıq. Bu müqayisədə insan başqalarının seçilmiş görüntüləri ilə öz gündəlik gerçəkliyini qarşılaşdırır. Nəticədə "hamı məndən daha xoşbəxtdir", "hamının yanında kimsə var" kimi qənaətlər yarana bilər. Halbuki bir fotoşəkildən və ya qısa videodan insanın münasibətlərinin keyfiyyətini, daxili vəziyyətini müəyyən etmək mümkün deyil".

Psixoloq vurğulayıb ki, bəzən də insan öz dəyərini aldığı reaksiyalarla ölçməyə başlayır:

"Paylaşım çox bəyəniləndə özünü qəbul edilmiş, az reaksiya gələndə isə unudulmuş hiss edir. Halbuki baxış və bəyənmə göstəriciləri insanın şəxsi dəyərini və nə qədər sevildiyini ölçmür. Bu göstəriciləri emosional dayaq kimi qəbul etdikdə insanın əhvalı dəyişkən rəqəmlərdən asılı vəziyyətə düşə bilər. Ancaq tənhalığın bütün səbəblərini sosial şəbəkələrdə axtarmaq da doğru deyil. İş yükü, maddi qayğılar, köç, ailə münasibətlərindəki çətinliklər, itkilər, etimadın sarsılması və ünsiyyətə vaxt ayrılmaması da insanı yaxın münasibətlərdən uzaqlaşdıra bilər. Bəzi insanlar artıq özlərini tənha hiss etdikləri üçün sosial mediaya daha çox yönəlirlər. Digərlərində isə ekran qarşısında keçən vaxt üzbəüz ünsiyyəti sıxışdırır. Buna görə hər bir vəziyyətdə insanın həyatını bütöv şəkildə nəzərdən keçirmək lazımdır. Sosial şəbəkələr uzaqda yaşayan yaxınlarla əlaqəni saxlamağa, ortaq maraqları olan insanları tapmağa və dəstək almağa da imkan verir. Əsas məsələ bu imkanlardan necə istifadə etməyimizdir. Yazışma bizi səmimi söhbətə, görüşə və qarşılıqlı dəstəyə aparırsa, münasibətlərimizi gücləndirə bilər. Ünsiyyət yalnız paylaşımlara baxmaq və qısa reaksiyalar verməklə məhdudlaşırsa, insanın yaxınlıq ehtiyacı qarşılanmaya bilər.
"Cəmiyyətin sonu hara gedir?" sualına isə ümidsiz və qəti hökm verməzdim. Biz ünsiyyət formalarının dəyişdiyi bir dövrdə yaşayırıq".

Müsahibimiz onu da qeyd edib ki, əlaqə yaratmaq texniki baxımdan asanlaşıb, münasibətləri dərinləşdirmək isə yenə vaxt, səbir və diqqət tələb edir:

"Bu dəyişikliyin nəticəsi ailədə, məktəbdə, iş mühitində və gündəlik həyatımızda hansı ünsiyyət vərdişlərini qorumağımızdan da asılıdır. Eyni masa arxasında oturmaq kifayət etmir; bir-birimizi dinləmək, hisslərimizlə maraqlanmaq və söhbətə bölünməyən diqqət ayırmaq lazımdır.
Çıxış yolu yalnız telefondan az istifadə etmək deyil. İnsan yaxın münasibətlərinə şüurlu şəkildə vaxt ayırmalıdır: dostuna zəng etmək, görüş təşkil etmək, ailə üzvünün gününün necə keçdiyini diqqətlə dinləmək, ehtiyac duyduqda "mənim danışmağa ehtiyacım var" deyə bilmək. Dostluq və yaxınlıq öz-özünə qorunmur; qarşılıqlı təşəbbüs və qayğı ilə davam edir. Tənhalıq hissi uzun müddət davam edir və gündəlik həyata mane olursa, psixoloji dəstək almaq da faydalıdır. İnsanın həyatında elə münasibətlər olmalıdır ki, həmin münasibətlərdə daim uğurlu görünməyə, maraqlı məzmun təqdim etməyə və özünü sübut etməyə ehtiyac duymasın. Yorğun olduğu, danışmaq istəmədiyi və ya çətinlik yaşadığı günlərdə də qəbul edildiyini hiss etsin. Minlərlə insanın bizi izləməsi dəyərlidir, amma çətin günümüzdə zəng edə biləcəyimiz, bizi diqqətlə dinləyən və yanında özümüz ola bildiyimiz insanların yeri ayrıdır".

Aynur Babazadə

Telegramda izləyin