Böyük Qayıdış Qarabağ iqtisadiyyatına necə təsir edəcək?

Qarabağın işğaldan azad edilməsindən sonra həyata keçirilən Böyük Qayıdış prosesi Azərbaycanın sosial-iqtisadi inkişafında mühüm mərhələlərdən biri hesab olunur. Uzun illər doğma torpaqlarından ayrı düşmüş insanların öz yurdlarına qayıtması yalnız demoqrafik baxımdan deyil, həm də bölgənin iqtisadi həyatının yenidən canlanması baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır. Əhalinin mərhələli şəkildə Qarabağ və Şərqi Zəngəzura köçürülməsi yeni iqtisadi tələbat formalaşdırır, sahibkarlıq üçün imkanlar yaradır və əmək bazarının genişlənməsinə şərait yaradır.
Əhalinin doğma torpaqlarına qayıtması ilə bölgədə ilk növbədə istehlak bazarı formalaşır. İnsanların gündəlik tələbatının qarşılanması üçün ərzaq mağazaları, apteklər, restoranlar, nəqliyyat xidmətləri, məişət obyektləri və digər xidmət sahələrinin inkişafına ehtiyac yaranır. Bu isə yerli sahibkarlar üçün yeni biznes imkanları deməkdir. Kiçik və orta sahibkarlığın genişlənməsi bölgədə iqtisadi fəallığın artmasına, eyni zamanda əhalinin gəlir mənbələrinin şaxələndirilməsinə kömək edə bilər.
Böyük Qayıdışın iqtisadi təsirlərindən biri də yeni iş yerlərinin yaradılmasıdır. İnsanların doğma torpaqlarında daimi məskunlaşması üçün yalnız yaşayış evlərinin tikilməsi kifayət etmir. Onların işlə təmin olunması, sabit gəlir əldə etməsi və iqtisadi fəaliyyətə cəlb edilməsi vacibdir. Bu baxımdan kənd təsərrüfatı, sənaye, tikinti, turizm və xidmət sektorları əsas məşğulluq istiqamətləri kimi çıxış edə bilər.
Xüsusilə kənd təsərrüfatının inkişafı qayıdan əhali üçün mühüm iqtisadi imkanlar yaradır. Torpaq sahələrinin istifadəyə verilməsi, ailə təsərrüfatlarının yaradılması, heyvandarlıq və əkinçilik fəaliyyətinin genişləndirilməsi insanların öz gəlirlərini formalaşdırmasına şərait yarada bilər. Müasir aqrar texnologiyaların tətbiqi isə məhsuldarlığın artırılmasına və istehsalın daha səmərəli təşkilinə imkan verəcək.
Bölgədə sənaye müəssisələrinin yaradılması da məşğulluq baxımından əhəmiyyətlidir. Ağdam Sənaye Parkı və digər iqtisadi zonalarda fəaliyyət göstərən müəssisələr yerli əhali üçün yeni iş imkanları formalaşdırır. İstehsal sahələrinin genişlənməsi həm bölgənin iqtisadi dövriyyəsini artıracaq, həm də Azərbaycanın digər regionları ilə ticarət əlaqələrinin güclənməsinə səbəb olacaq. Yerli istehsalın artması Qarabağın gələcəkdə ölkənin mühüm istehsal mərkəzlərindən birinə çevrilməsinə şərait yarada bilər.
Əhalinin qayıdışı ticarət və xidmət sektorunun inkişafına da müsbət təsir göstərə bilər. Yeni yaşayış məntəqələrində əhalinin sayının artması məhsul və xidmətlərə tələbatı yüksəldir. Bu tələbatın yerli müəssisələr hesabına qarşılanması bölgədə pul dövriyyəsinin artmasına, yeni sahibkarlıq subyektlərinin yaranmasına və iqtisadi fəallığın genişlənməsinə imkan verəcək. Eyni zamanda, Qarabağda istehsal olunan məhsulların ölkənin digər şəhər və rayonlarına çıxarılması yerli biznesin inkişafı üçün əlavə bazar formalaşdıracaq.
Böyük Qayıdışın uğurlu olması üçün sosial infrastrukturun inkişafı da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Məktəblərin, uşaq bağçalarının, xəstəxanaların və digər sosial obyektlərin fəaliyyəti əhalinin bölgədə daimi yaşamasını stimullaşdırır. Təhsil və səhiyyə xidmətlərinin əlçatan olması insanların həyat keyfiyyətini yüksəltməklə yanaşı, bu sahələrdə yeni iş yerlərinin yaradılmasına da şərait yaradır.
Xüsusilə gənclərin bölgədə məşğulluğunun təmin edilməsi gələcək iqtisadi inkişafın əsas şərtlərindən biridir. Peşə təhsili proqramlarının genişləndirilməsi, müasir ixtisaslar üzrə kadrların hazırlanması və gənclərin sahibkarlıq fəaliyyətinə cəlb edilməsi regionun insan kapitalını gücləndirə bilər. Qadınların əmək bazarında iştirakının artırılması və ailə bizneslərinin dəstəklənməsi də yerli iqtisadiyyatın inkişafına əlavə töhfə verəcək.
Bununla yanaşı, Böyük Qayıdış prosesinin uzunmüddətli iqtisadi nəticələri bir sıra amillərdən asılıdır. Ərazilərin minalardan təmizlənməsi, təhlükəsizliyin təmin edilməsi, nəqliyyat və kommunal infrastrukturun tam qurulması, investisiyaların cəlb olunması və sahibkarlığın dəstəklənməsi bu istiqamətdə əsas məsələlərdəndir. Əhalinin qayıdışının iqtisadi fəaliyyətlə paralel aparılması bölgədə dayanıqlı məskunlaşmanın təmin olunmasına kömək edə bilər.
Ümumilikdə, Böyük Qayıdış Qarabağın yalnız demoqrafik baxımdan deyil, iqtisadi və sosial cəhətdən də yenidən canlanmasına imkan yaradır. Doğma torpaqlarına qayıdan insanlar bölgədə yeni əmək resursları, istehlak bazarı, sahibkarlıq təşəbbüsləri və istehsal imkanları formalaşdırırlar. Bu prosesin əsas məqsədi insanların öz yurdlarında təhlükəsiz və rahat yaşaması ilə yanaşı, işləməsi, istehsal etməsi və davamlı gəlir əldə etməsidir. Böyük Qayıdışın uzunmüddətli uğuru da məhz bu imkanların nə dərəcədə reallaşdırılmasından asılı olacaq.

Xanoğlan Ramazanov-iş adamı

Telegramda izləyin