Böyük Qayıdış - tarixi Zəfərin yaratdığı yeni reallıq və Azərbaycanın strateji inkişaf hədəfi

Azərbaycanın müasir tarixində Böyük Qayıdış prosesi yalnız işğaldan azad edilmiş ərazilərə insanların köçürülməsi deyil, həm də tarixi ədalətin bərpasının, milli iradənin təntənəsinin və dövlətin öz vətəndaşına sahib çıxmasının mühüm göstəricisidir. Bu proses 44 günlük Vətən müharibəsində qazanılmış tarixi Zəfərin siyasi, hərbi və sosial nəticələrinin real həyata keçirilməsini təmin edən ən mühüm dövlət prioritetlərindən biridir. Uzun illər doğma yurdlarından didərgin düşmüş yüz minlərlə insanın ata-baba torpaqlarına qayıtması Azərbaycan dövlətinin qarşısında duran tarixi missiyanın ardıcıl şəkildə reallaşdırılması deməkdir.

Otuz ilə yaxın davam edən işğal dövründə Qarabağ və Şərqi Zəngəzur Azərbaycanın ən böyük sosial, humanitar və milli problemlərindən biri olaraq qalırdı. Evlər dağıdılmış, şəhər və kəndlər xarabalığa çevrilmiş, tarixi-mədəni irsə ciddi ziyan vurulmuş, ərazilərin böyük hissəsi minalarla çirkləndirilmişdi. Bütün bunlara baxmayaraq, Azərbaycan xalqı doğma torpaqlara qayıdacağına olan inamını itirmədi. Məcburi köçkünlərin yaddaşında qorunan yurd sevgisi, qayıdış arzusu və milli həmrəylik Böyük Qayıdış ideyasının mənəvi əsasını təşkil etdi.

Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən məqsədyönlü siyasət nəticəsində Azərbaycan ərazi bütövlüyünü və suverenliyini bərpa etməklə yanaşı, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə genişmiqyaslı quruculuq və bərpa prosesinə başladı. Bu gün Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən layihələr dövlətin iqtisadi imkanlarının, siyasi iradəsinin və strateji baxışının aydın ifadəsidir. Yeni yaşayış məntəqələrinin salınması, yolların, tunellərin, körpülərin, elektrik və su təchizatı sistemlərinin qurulması, məktəblərin, xəstəxanaların və digər sosial obyektlərin istifadəyə verilməsi Böyük Qayıdışın sistemli xarakter daşıdığını göstərir.

Burada diqqət yetirilməli əsas məqamlardan biri odur ki, Böyük Qayıdış sadəcə insanların fiziki olaraq öz torpaqlarına köçürülməsi ilə məhdudlaşmır. Əsas məqsəd həmin ərazilərdə təhlükəsiz, müasir, iqtisadi baxımdan dayanıqlı və sosial rifahın təmin olunduğu yaşayış mühiti yaratmaqdır. İnsanların doğma kənd və şəhərlərinə qayıtdıqdan sonra normal həyat sürməsi, işlə təmin olunması, övladlarının keyfiyyətli təhsil alması, tibbi xidmətlərdən istifadə etməsi və sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olması prosesin uğurunu müəyyən edən başlıca amillərdir.

Bu baxımdan, Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda müasir infrastrukturun qurulması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Ağıllı kənd və ağıllı şəhər konsepsiyalarının tətbiqi, alternativ enerji mənbələrindən istifadə, rəqəmsal xidmətlərin inkişafı həmin ərazilərin gələcək sosial-iqtisadi modelini formalaşdırır. Ağalı kəndində həyata keçirilən layihə bu istiqamətdə mühüm nümunələrdən biridir. Eyni zamanda, Şuşa, Füzuli, Zəngilan, Laçın, Cəbrayıl, Qubadlı və digər yaşayış məntəqələrində aparılan bərpa işləri bölgənin əvvəlki həyat ritminin yenidən formalaşmasına xidmət edir.

Böyük Qayıdışın digər mühüm istiqaməti məşğulluğun təmin edilməsidir. Çünki insanın doğma yurda qayıtması qədər həmin yurdda öz gələcəyini qurması da vacibdir. Kənd təsərrüfatının inkişafı, sənaye və turizm potensialının reallaşdırılması, kiçik və orta sahibkarlığın dəstəklənməsi yeni iqtisadi imkanlar yaradır. İşğaldan azad edilmiş ərazilərin zəngin təbii ehtiyatları, münbit torpaqları, turizm imkanları və əlverişli coğrafi mövqeyi bu bölgələrin Azərbaycanın iqtisadi inkişafında mühüm yer tutmasına şərait yaradır.

Bununla yanaşı, Böyük Qayıdışın davamlılığını təmin etmək üçün təhsil və mədəniyyət infrastrukturunun inkişafı da strateji əhəmiyyət daşıyır. Məktəblərin, mədəniyyət müəssisələrinin, kitabxanaların və digər sosial obyektlərin fəaliyyətə başlaması bölgədə yeni ictimai həyatın formalaşmasına təkan verir. Xüsusilə gənc nəslin Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda böyüməsi, təhsil alması və gələcəyini həmin torpaqlarla bağlaması milli yaddaşın və vətənpərvərlik ruhunun möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir

Lakin bu prosesin qarşısında duran ən ciddi çağırışlardan biri mina təhlükəsidir. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə genişmiqyaslı minatəmizləmə tədbirlərinin həyata keçirilməsi insanların təhlükəsiz qayıdışının əsas şərtidir. Bu istiqamətdə dövlət qurumlarının fəaliyyəti ilə yanaşı, beynəlxalq ictimaiyyətin də məsuliyyətli mövqe nümayiş etdirməsi vacibdir. Minaların yaratdığı təhlükə təkcə insanların həyatına deyil, həm də bərpa-quruculuq işlərinin sürətinə və iqtisadi fəaliyyətin genişlənməsinə təsir göstərir.

Böyük Qayıdışın əhəmiyyəti Azərbaycanın regional inkişaf strategiyası baxımından da xüsusi qiymətləndirilməlidir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda yaradılan yeni nəqliyyat infrastrukturu ölkənin digər bölgələri ilə iqtisadi əlaqələri gücləndirməklə yanaşı, regional kommunikasiya imkanlarını da genişləndirir. Bu ərazilər gələcəkdə Azərbaycanın logistika, turizm, kənd təsərrüfatı və sənaye potensialının mühüm mərkəzlərindən birinə çevrilə bilər.

Ən mühüm məqam isə ondan ibarətdir ki, Böyük Qayıdış Azərbaycan xalqının tarixi yaddaşının bərpasıdır. İllərlə doğma evlərinin açarlarını qoruyub saxlayan, bir gün geri dönəcəklərinə inanan insanların arzularının gerçəkləşməsi dövlətçilik tariximizin ən əlamətdar hadisələrindəndir. Bu qayıdış həm də şəhidlərin qanı bahasına əldə edilmiş Zəfərin mənəvi məsuliyyətidir.

Böyük Qayıdış Azərbaycanın qarşıya qoyduğu uzunmüddətli strateji hədəflərdən biri olmaqla, milli birliyin, dövlət gücünün və gələcəyə inamın təcəssümüdür. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun yenidən qurulması yalnız dağıdılmış şəhər və kəndlərin bərpası deyil, həm də yeni iqtisadi, sosial və mədəni inkişaf modelinin yaradılmasıdır. Bu gün doğma yurda qayıdan hər bir ailə Azərbaycanın tarixi Zəfərinin canlı nəticəsidir. Böyük Qayıdış prosesi uğurla davam etdikcə işğalın vurduğu yaralar sağalır, həyat yenidən canlanır və Azərbaycan öz suveren ərazilərində yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoyur.

Vüqar Bayramov
Milli Məclisin deputatı

Telegramda izləyin