Şuşanın hər daşı bir tarix, hər küçəsi bir qəhrəmanlıq dastanıdır

Zəfər Günü Azərbaycan tarixinin ən şanlı səhifələrindən biridir. Bu tarix xalqımızın onilliklər boyu ürəyində gəzdirdiyi torpaq həsrətinin, doğma yurdlarına qayıtmaq arzusunun və milli qürurunun təntənəsidir. 8 Noyabr təkcə hərbi qələbənin ildönümü deyil, həm də Azərbaycanın öz tarixi torpaqlarının müdafiəsi, ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin bərpası uğrunda apardığı mübarizənin rəmzidir. Bu günün arxasında bütöv bir xalqın iradəsi, dövlətin qətiyyəti, Azərbaycan Ordusunun qəhrəmanlığı, şəhidlərimizin qanı və qazilərimizin fədakarlığı dayanır.
Azərbaycan xalqı uzun illər Qarabağ münaqişəsinin ağır nəticələri ilə yaşadı. 1988-ci ildən başlayan hadisələr, Ermənistanın Azərbaycana qarşı ərazi iddiaları, 1990-cı illərin əvvəllərində baş verən müharibə və torpaqlarımızın işğalı ölkəmizin tarixində dərin izlər buraxdı. 1992-ci ildə Şuşanın, daha sonra Laçının işğalı, 1993-cü ildə isə Kəlbəcər, Ağdam, Füzuli, Cəbrayıl, Qubadlı və Zəngilanın işğal edilməsi yüz minlərlə insanın doğma yurdlarından didərgin düşməsi ilə nəticələndi. Bir vaxtlar həyatın qaynadığı kəndlər, şəhərlər viran qaldı, tarixi-mədəni abidələrimiz dağıntılara və talana məruz qaldı. Bir milyona yaxın azərbaycanlı qaçqın və məcburi köçkün vəziyyətinə düşdü.
Münaqişənin sülh yolu ilə həlli üçün uzun illər beynəlxalq danışıqlar aparıldı. BMT Təhlükəsizlik Şurasının 1993-cü ildə qəbul etdiyi 822, 853, 874 və 884 saylı qətnamələrində Azərbaycanın ərazi bütövlüyü təsdiqlənir, işğal olunmuş ərazilərdən qoşunların çıxarılması tələb edilirdi. Lakin bu sənədlərin icrası təmin olunmadı. ATƏT-in Minsk qrupu çərçivəsində aparılan danışıqlar da münaqişənin ədalətli və davamlı həllinə gətirib çıxarmadı. Beləliklə, Azərbaycan təxminən otuz il ərzində beynəlxalq hüququn prinsiplərinə əsaslanan sülh yolu ilə həll imkanlarını gözlədi, eyni zamanda öz müdafiə qabiliyyətini möhkəmləndirdi.
Bu dövrdə dövlət quruculuğu, iqtisadi inkişaf, ordu quruculuğu və beynəlxalq əlaqələrin genişləndirilməsi Azərbaycanın əsas strateji istiqamətlərindən oldu. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə ölkənin müdafiə potensialının gücləndirilməsi, müasir silah və texnologiyaların alınması, hərbi qulluqçuların hazırlığının yüksəldilməsi istiqamətində ardıcıl tədbirlər həyata keçirildi. Azərbaycan Ordusu yeni dövrün müharibə tələblərinə uyğun şəkildə formalaşdırıldı. Eyni zamanda ölkəmiz beynəlxalq münasibətlər sistemində öz mövqelərini möhkəmləndirdi, milli maraqlarını müdafiə etmək imkanlarını genişləndirdi.
2020-ci il sentyabrın 27-də Ermənistan silahlı qüvvələrinin cəbhəboyu təxribatları və yaşayış məntəqələrimizin atəşə tutulmasından sonra Azərbaycan Ordusu əks-hücum əməliyyatlarına başladı. Beləliklə, Vətən müharibəsi adlandırdığımız 44 günlük tarixi müharibə başlandı. Azərbaycan xalqı həmin gündən etibarən vahid amal ətrafında birləşdi. Cəbhədə əsgər və zabitlərimiz döyüşür, arxa cəbhədə insanlar orduya dəstək göstərir, hər bir ailə qələbə xəbərini gözləyirdi. Ölkənin müxtəlif bölgələrində yaşayan insanlar, xaricdəki soydaşlarımız, müxtəlif ictimai təbəqələrin nümayəndələri eyni duyğu və məqsəd ətrafında bir araya gəldilər. Bu birlik müharibənin mənəvi gücünü təşkil edən mühüm amillərdən biri oldu.
Müharibənin gedişində Azərbaycan Ordusu qısa müddətdə mühüm hərbi uğurlar əldə etdi. Oktyabrın 4-də Cəbrayıl, 17-də Füzuli, 20-də Zəngilan, 25-də Qubadlı şəhərləri azad edildi. Bu qələbələr bir-birinin ardınca gəlsə də, hər birinin arxasında ağır döyüşlər, şəhidlərimizin qanı və hərbçilərimizin fədakarlığı dayanırdı. Ordumuz düşmənin illərlə qurduğu istehkamları yararaq irəliləyir, işğal altında qalan torpaqlarımızın azadlığına doğru addımlayırdı. Müharibənin hər günü Azərbaycan xalqının qələbəyə olan inamını daha da artırırdı.
Bu tarixi mübarizədə dövlət başçısının, Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi mühüm yer tuturdu. Prezident müharibənin ilk günündən son gününədək ölkəyə rəhbərlik edir, ordunun qarşısında duran vəzifələrin yerinə yetirilməsi üçün siyasi və hərbi qərarların qəbulunda iştirak edir, beynəlxalq müstəvidə Azərbaycanın mövqeyini müdafiə edirdi. Onun xalqa müraciətləri, xarici media orqanlarına verdiyi müsahibələr, beynəlxalq ictimaiyyətə ünvanladığı mesajlar müharibənin informasiya və diplomatiya cəbhəsində də mühüm əhəmiyyət daşıyırdı. Azərbaycan həqiqətlərinin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması, münaqişənin tarixi və hüquqi mahiyyətinin izah edilməsi dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri idi.
Prezident İlham Əliyevin müharibə günlərində xalqa müraciətlərində səsləndirdiyi qətiyyətli mövqe cəmiyyətdə böyük ruh yüksəkliyi yaradırdı. O, Azərbaycan Ordusunun uğurlarını ictimaiyyətə çatdırır, xalqı birliyə və dözümlülüyə çağırırdı. Eyni zamanda, Ali Baş Komandanın rəhbərliyi ilə ordu qarşıya qoyulan hərbi vəzifələri mərhələlərlə yerinə yetirirdi. Bu prosesdə dövlətin siyasi iradəsi, hərbi rəhbərliyin peşəkarlığı, əsgər və zabitlərin döyüş əzmi bir-birini tamamlayırdı. Qələbə bir nəfərin deyil, bütün Azərbaycanın - dövlətin, ordunun və xalqın birgə mübarizəsinin nəticəsi idi.
Müharibənin ən mühüm hadisəsi noyabrın 8-də Şuşanın azad edilməsi oldu. Qarabağın tacı sayılan bu şəhərin alınması həm hərbi, həm də mənəvi baxımdan müharibənin taleyini müəyyənləşdirən hadisəyə çevrildi. Şuşa uğrunda döyüşlər Azərbaycan əsgərinin misilsiz qəhrəmanlığını nümayiş etdirdi. Sıldırım qayalar, çətin relyef, mürəkkəb hava və döyüş şəraiti qarşısında geri çəkilməyən hərbçilərimiz şəhərə daxil olaraq tarixi qələbəni təmin etdilər. Noyabrın 8-də Prezident İlham Əliyev Şəhidlər xiyabanından xalqa müraciət edərək Şuşanın azad olunduğunu elan etdi. Onun "Əziz Şuşa, sən azadsan!" sözləri həmin gün Azərbaycanın hər bir guşəsində sevinc və qürur hissi ilə qarşılandı. Bu müraciət müharibənin ən yaddaqalan anlarından biri kimi xalqımızın yaddaşına yazıldı.
Noyabrın 10-da Azərbaycan, Ermənistan və Rusiya liderlərinin imzaladığı üçtərəfli bəyanatla hərbi əməliyyatların dayandırılması razılaşdırıldı. Bəyanata əsasən, Ağdam rayonu noyabrın 20-də, Kəlbəcər rayonu noyabrın 25-də, Laçın rayonu isə dekabrın 1-də Azərbaycana qaytarıldı. Beləliklə, hərbi əməliyyatlarla yanaşı, siyasi razılaşma nəticəsində də mühüm ərazilərimiz üzərində nəzarət bərpa edildi. 44 günlük Vətən müharibəsi Azərbaycanın hərbi və diplomatik tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı oldu.
2020-ci il dekabrın 3-də Prezident İlham Əliyevin imzaladığı sərəncamla 8 Noyabr Azərbaycanda Zəfər Günü elan edildi. Bu tarixin seçilməsi təsadüfi deyildi. Məhz noyabrın 8-də Şuşanın azad edilməsi müharibənin nəticəsinə həlledici təsir göstərmiş, qələbənin müjdəsini bütün dünyaya çatdırmışdı. Hər il qeyd etdiyimiz Zəfər Günü bu səbəbdən həm Şuşanın, həm də bütövlükdə Azərbaycanın tarixi qələbəsinin rəmzidir.
Lakin Zəfər Gününün mənası yalnız 44 günlük müharibənin nəticələri ilə məhdudlaşmır. Bu qələbə Azərbaycanın sonrakı tarixi inkişafında da mühüm dönüş yaratdı. 2023-cü il sentyabrın 19-20-də Qarabağda keçirilən lokal xarakterli antiterror tədbirləri nəticəsində ölkəmizin suverenliyi bütün ərazisində bərpa edildi. Bununla Azərbaycanın dövlət suverenliyinin bütün ölkə ərazisində təmin olunması istiqamətində mühüm tarixi mərhələ tamamlandı. 2020-ci ilin hərbi qələbəsi ilə başlanan proses yeni reallıqla nəticələndi.
Zəfərin ən böyük qiyməti isə şəhidlərimizin canı, qazilərimizin sağlamlığı və müharibənin ağır sınaqlarından keçmiş hərbçilərimizin fədakarlığıdır. Bu qələbənin arxasında ata evinə qayıda bilməyən oğullar, övladının yolunu gözləyən analar, ömürlük övlad nisgilinə qərq olan valideynlər dayanır. Şəhidlərimizin hər biri tariximizin qəhrəmanlıq salnaməsinə öz adı ilə daxil olub. Onların fədakarlığı qarşısında ən böyük ehtiramımız azad edilmiş torpaqları qorumaq, ölkəmizin inkişafına töhfə vermək və gələcək nəsillərə sülh içində yaşayan, güclü Azərbaycan miras qoymaqdır.
Qələbədən sonra qarşıda yeni vəzifələr meydana çıxdı. Otuz ilə yaxın işğal altında qalmış ərazilərdə şəhər və kəndlərin yenidən qurulması, yolların, məktəblərin, xəstəxanaların, yaşayış binalarının tikilməsi, minalardan təmizləmə işlərinin aparılması və keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qaytarılması dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən birinə çevrildi. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Böyük Qayıdış proqramının icrasına başlanıldı. Ağalı kəndində, Talışda, Laçında və digər yaşayış məntəqələrində həyatın yenidən canlanması bu prosesin real nəticələridir. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə aparılan quruculuq işləri Qarabağın və Şərqi Zəngəzurun gələcək inkişafı üçün yeni imkanlar yaradır.
Bu gün Qarabağda ucalan yeni binalar, çəkilən yollar, fəaliyyətə başlayan məktəblər, açılan mədəniyyət ocaqları yalnız quruculuq işlərinin göstəricisi deyil. Bunlar xalqımızın öz torpaqlarına qayıdışının, həyatın yenidən başlanmasının və gələcəyə inamının ifadəsidir. Vaxtilə viran qoyulmuş yaşayış məntəqələrində yenidən uşaq səslərinin eşidilməsi, ailələrin ata-baba yurdlarında məskunlaşması Zəfərin ən böyük mənəvi nəticələrindəndir.
Zəfər Günü həm də gələcək nəsillər üçün böyük bir tarix dərsidir. Bu tarix sübut etdi ki, dövlətin gücü yalnız iqtisadi göstəriciləri, hərbi texnikası və beynəlxalq əlaqələri ilə ölçülmür. Dövlətin əsl gücü xalqla hakimiyyət arasında etimadın, milli birliyin, ordunun döyüş ruhunun və ümumi məqsəd naminə birləşmək bacarığının vəhdətindədir. Azərbaycan 2020-ci ildə məhz belə bir sınaqdan keçdi. Ölkənin müxtəlif bölgələrində yaşayan, fərqli peşə və dünyagörüşünə malik milyonlarla insanın ürəyində bir arzu vardı: Qarabağın azad edilməsi!
Bu gün Zəfər Gününü qeyd edərkən müharibənin iştirakçılarını, şəhid ailələrini, qazilərimizi, arxa cəbhədə əsgərlərimizə mənəvi və maddi dəstək göstərən insanları xüsusi ehtiramla xatırlayırıq. Azərbaycan xalqının birliyi, Prezident İlham Əliyevin Ali Baş Komandan kimi həyata keçirdiyi siyasi və hərbi rəhbərlik, Azərbaycan Ordusunun qəhrəmanlığı bu tarixi nəticənin əsas amilləri oldu. Hər kəs öz üzərinə düşən vəzifəni yerinə yetirdi və Vətən müharibəsi ümummilli həmrəyliyin nümunəsinə çevrildi.
Zəfər tariximizə baxarkən bir həqiqəti də unutmamalıyıq: qələbəni qazanmaq qədər onu qorumaq, onun yaratdığı imkanlardan ölkənin inkişafı naminə istifadə etmək də vacibdir. Azərbaycanın qarşısında indi sülhün möhkəmləndirilməsi, iqtisadi potensialın artırılması, azad edilmiş ərazilərin dirçəldilməsi, milli birliyin qorunması və gələcək nəsillərin təhlükəsiz həyatının təmin edilməsi kimi mühüm vəzifələr dayanır.
8 Noyabr - Zəfər Günü Azərbaycan xalqının tarix qarşısında öz sözünü dediyi, iradəsini nümayiş etdirdiyi gündür. Bu qələbə bizə bir daha göstərdi ki, Vətən sevgisi, milli birlik və məqsədyönlü dövlət siyasəti bir araya gələndə ən çətin tarixi vəzifələri belə yerinə yetirmək mümkündür.
Bu gün üçrəngli bayrağımızın Şuşada, Cəbrayılda, Füzulidə, Zəngilanda, Qubadlıda, Ağdamda, Kəlbəcərdə və Laçında dalğalanması şəhidlərimizin müqəddəs arzularının gerçəkləşməsinin ifadəsidir. Hər bayraq bir qələbə hekayəsi, hər azad edilmiş şəhər bir qəhrəmanlıq salnaməsi, hər doğma yurda qayıdan ailə isə Böyük Qayıdışın canlı təcəssümüdür.
Zəfərimiz mübarizəmizin, birliyimizin və dövlətçilik iradəmizin təntənəsidir. Bu tarixi qələbənin memarı Azərbaycan xalqı, onun qəhrəman Ordusu, şəhidlərimiz və qazilərimizdir. Prezident, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə qazanılmış bu tarixi uğur Azərbaycan dövlətinin və xalqının salnaməsində əbədi yaşayacaq.
Şəhidlərimizin ruhu qarşısında baş əyir, qazilərimizə ehtiramımızı bildirir, Zəfərimizi bizə yaşadan bütün qəhrəmanlarımızı minnətdarlıqla anırıq.
Zəfər Günümüz mübarək, Azərbaycan!

Çingiz Əliyev
Texnika elmləri üzrə fəlsəfə doktoru

Telegramda izləyin