Uşaqlıq xatirələrini niyə yadımıza sala bilmirik?
Həyatımızın ilk illərinə aid xatirələr çox vaxt yaddaşımızda iz buraxmır. Körpəlikdə gülür, ağlayır, öyrənirik, amma bu anları sonradan xatırlaya bilmirik. Elm bu fenomeni "uşaqlıq amneziyası" adlandırır. Sual isə budur: beynimiz niyə həyatımızın ən erkən anlarını silir?
BiG.AZ xəbər verir ki, semantik yaddaş - ətrafımızla bağlı bilgiləri, məsələn, anamızın kim olduğunu və ya nəsə istəməzdən əvvəl "xahiş edirəm" deməli olduğumuzu xatırlamağa kömək edir.
Epizodik yaddaş - hadisələrin harada, kimlə baş verdiyini, həmin ana aid detallar və duyğuları saxlayır.
Uşaqlar semantik yaddaşı erkən yaşlarda istifadə etməyə başlasa da, epizodik yaddaş daha mürəkkəbdir və tam formalaşması daha gec olur.
Sirrin mərkəzi: Hipokamp
Elm adamları hesab edir ki, əsas səbəb beynin hipokamp adlanan hissəsinin gec yetkinləşməsidir. Hipokamp uzunmüddətli yaddaşın formalaşmasında həlledici rol oynayır. Araşdırmalar göstərir ki, 2–4 yaş arasında yazılan epizodik xatirələr sonradan silinməyə daha meyllidir. Yəni uşaqlar bu anları kodlaya bilirlər, lakin sonrakı yaşlarda onlara çıxış edə bilmirlər.
2025-ci ilin martında dərc edilən bir tədqiqatda 4 ay - 2 yaş arası körpələrin beyin fəaliyyəti izlənib. Onlara üzlər, əşyalar və səhnələr göstərilib, sonra isə eyni görüntülər təkrar təqdim olunub. Nəticədə hipokampda aktivlik artdıqca uşaqlar daha əvvəl gördükləri şəkillərə uzun müddət baxıblar. Bu, həmin xatirələrin əslində formalaşdığını, sadəcə illər sonra onlara çatmağın mümkün olmadığını göstərir.
Unutmanı geri qaytarmaq mümkündürmü?
2023-cü ildə "Science Advances" jurnalında dərc olunan bir başqa araşdırmada siçanlar üzərində aparılan təcrübələrdə erkən dövr xatirələrinin xüsusi neyron stimulyasiyası ilə yenidən ortaya çıxarıla bildiyi sübut olunub. Maraqlıdır ki, autizm bənzəri xüsusiyyətlərə malik siçanlar digər siçanlara nisbətən körpəlik xatirələrini daha aydın yadda saxlayıblar. Alimlər bunu ana siçanların hamiləlik dövründəki immun reaksiyaları ilə əlaqələndirirlər.
Tədqiqatın müəlliflərindən biri, biokimyaçı Tomas Rayan nəticələri belə şərh edir: "Bu, doğuşdan mövcud olan, lakin dəyişdirilə bilən bir "unutma açarı" ola bilər. Başqa sözlə, yaddaş sistemimiz yalnız genetik başlanğıcla deyil, həm də ətraf mühitin təsiri ilə formalaşır".
Gələcək üçün ipucları
Bu tapıntılar insan beyninin erkən yaddaşı haqqında dəyərli ipucları verir. Gələcək araşdırmalar uşaqların inkişafını daha dərindən anlamağa və "unutmaq" anlayışına yeni baxış gətirə bilər.(qaynarinfo)
BiG.Az
Telegramda izləyin
Maraqlı Baxılıb: 807 Tarix: 25 avqust 2025
Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666
Facebookda PaylaşQaralan kafel aralarını evdəki tək materialla təmizləyin
Kafel aralarında zamanla yaranan qaralmalar üçün bahalı təmizlik vasitələrinə ehtiyac qalmır. Evdə olan tək bir materialla təmizlik artıq daha asan olacaq. xəbər verir ki, vanna otağı və mətbəxlərdə zamanla qaralan kafel araları təmizlik edilsə də, istənilən görüntünün əldə edilməsini çətinləşdirə bilər
14.11.2026 345 Yarpaq dolmasının dağılmaması üçün bu üsuldan istifadə edin
Yarpaq dolması hazırlayarkən bir çox insanın qarşılaşdığı problemlərdən biri yeməyin bişmə zamanı dağılması, üst hissədəki dolmaların isə qurumasıdır. Lakin sadə bir mətbəx üsulu ilə bu problemin qarşısını almaq mümkündür. BİG.AZ -a istinadən xəbər verir ki, yarpaq dolmasının bişərkən formasını qorumas
16.11.2026 422 Əvvəl ağ idi: təkər şinləri niyə qara rəngdə istehsal olunur?
Bu gün yollarda gördüyümüz avtomobillərin demək olar ki, hamısının təkərləri qara rəngdədir. Lakin maraqlıdır ki, ilk avtomobil şinləri qara deyil, ağ rəngdə istehsal olunurdu. Bəs zamanla onların rəngi niyə dəyişdi?. xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, avtomobil şinlərinin qara rəngdə olmasını
15.11.2026 266 100 yaşa çatanların qidalanma sirri
Çinli alimlərin apardığı araşdırma 100 yaşa qədər yaşamaq ehtimalı ilə qidalanma vərdişləri arasında maraqlı əlaqə olduğunu üzə çıxarıb. Məlum olub ki, ət yeyən yaşlı qadınların 100 yaşa çatma ehtimalı vegetarian qadınlarla müqayisədə daha yüksək ola bilər. Lakin burada mühüm bir məqam var. -ın xaric
15.11.2026 284 Qızıl almaq istəyənlər bu xəbəri mütləq oxusun
Nyu-Yorkun COMEX əmtəə birjasında qızılın bir troya unsiyasının qiyməti 0,7% artaraq 3 912.4 ABŞ dollarına bərabər olub. birja məlumatlarına istinadən xəbər verir ki, COMEX-də gümüşün bir unsiyasının qiyməti də 0,2% artaraq 50.17 dollar təşkil edib
14.11.2026 401 Bu qış dəbdə olacaq ayaqqabılar - Stilistdən əsas trendlər
2026-2027-ci ilin qış mövsümündə hündür çəkmələr, 70-ci illərin üslubunu xatırladan zamşa modellər və müxtəlif tokalı botlar dəbdə olacaq. Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə ukraynalı stilist Qalina Denisük UNIAN-a açıqlamasında danışıb. Onun sözlərinə görə, soyuq mövsümdə dizə qədər uzanan çəkmələ
12.11.2026 496 Xurma niyə ağızda büzüşmə yaradır və nə qədər şəkərlidir?
Payızın gəlişi ilə xurma mövsümü də başlayır. Bu dadlı meyvə haqqında cəmiyyətdə müxtəlif yanlış təsəvvürlər mövcuddur. Bəziləri xurmanın həddindən artıq şəkərli və kalorili olduğunu düşünür, digərləri isə onun ağızda yaratdığı büzüşmə hissindən narahat olur. Bəs əslində xurma nə qədər faydalıdır v
15.11.2026 265 2026-cı ilin ən təhlükəli 10 şəhəri açıqlandı
Beynəlxalq təşkilatlar 2026-cı ildə "bilet almadan əvvəl iki dəfə düşünməli olduğunuz" ən təhlükəli 10 şəhəri müəyyən edib. bunu xarici mediaya istinadən xəbər verir. Siyahıda elə məşhur turizm məkanları var ki, səyahət planlarınızı tamamilə dəyişmək məcburiyyətində qala bilərsiniz. Gündüzlə
14.11.2026 308 TikTok üçün video çəkilişi faciə ilə bitdi - Şir 19 yaşlı gənci parçaladı
Pakistanın Lahor şəhərində fermada çalışan 19 yaşlı Talha dişi şirin hücumu nəticəsində həyatını itirib. Axşam.az xəbər verir ki, hadisədən sonra gəncin ailəsinə əvvəlcə onun it hücumuna məruz qaldığı bildirilib. Lakin polis araşdırması zamanı həqiqətin fərqli olduğu üzə çıxıb. Yerli mətbuatın məlumatın
13.11.2026 550