"Cəza" yalnız intizam naminə tətbiq edilməməli, uşağın inkişafına xidmət etməlidir" - Psixoloq

Uşaqların intizamını təmin etməyə çalışan valideynlər arasında "cəza nə olmalıdır?" sualı daim müzakirə mövzusudur.

Psixoloq Aysel Əzizli BiG.AZ-a bildirib ki, Təsirsiz və zərərli cəzalar həm uşaqda qorxu və etibarsızlıq yarada, həm də davranışın uzunmüddətli düzəlməsinə mane ola bilər.

"Uşaqlara tətbiq olunan cəza təkcə davranışı dəyişdirməməlidir. O, uşağın necə düşündüyünü, niyə belə davrandığını başa düşməyə və düzgün davranışın necə olduğunu öyrətməyə xidmət etməlidir. Fiziki cəza, alçaltma və utandırma uşağın psixikasına zərər verə, inamını sarsıda və gələcəkdə münasibətlərində problemə çevrilə bilər.
Uşağı vurmaq, bağırmaq və ya alçaltmaq təkcə dərhal itaət əldə edə bilər, uzun müddətdə isə qorxu, depressiya və davranış problemlərinə gətirə bilər.
Uşağın hərəkəti ilə əlaqəli və birbaşa nəticələr (məsələn, əgər oyuncaq ilə başqasına zərər veribsə, oyuncaq müvəqqəti götürülür) daha öyrədicidir.
Qaydalar ailə daxilində hamı tərəfindən eyni cür tətbiq olunmalıdır. Valideynlər arasında uyğunsuzluq uşaqda çaşqınlıq yaradır.
Uşağa "mən sənin davranışından narahatam, çünki…", "bu belə təhlükəlidir" kimi cümlələrlə səbəbi izah etmək, empatiya qurmaq vacibdir.
Yaxşı davranışları tərifləndirmək, bal sistemləri və ya kiçik mükafatlar uşağı doğru hərəkətlərə təşviq edir.
Uşağı səhvini düzəltməyə təşviq edin. "Sənin bu hərəkətinlə nə dəyişə bilər? Bunu necə düzəldə bilərsən?" Bu, məsuliyyəti inkişaf etdirir.
Sakitləşməsi üçün qısa fasilə (uşağın yaşına uyğun və həddindən artıq olmadan) faydalı ola bilər — məqsəd cəzadan ziyadə, emosiyaların tənzimlənməsidir.
Valideynlər öz stresini və reaksiyasını da izləməlidirlər. Çox yorğun və əsəbi olduqda daha sərt və arzuolunmaz metodlara əl atmaq ehtimalı artır. Dəstək axtarmaq — ailə, dost və ya mütəxəssis — o qədər də zəiflik deyil; əksinə, valideynlik üçün məsuliyyətli addımdır."

"Cəza" yalnız intizam naminə tətbiq edilməməli, o, uşağın öyrənməsinə, məsuliyyət və empati inkişafına xidmət etməlidir.
Valideynin məqsədi nəzarət deyil, həm də öyrətmək və uşağın emosional təhlükəsizliyini təmin etməkdir".

Telegramda izləyin