İnsan şüuru necə formalaşır? - Alim açıqladı
Şüur və düşüncə yalnız ayrı-ayrı neyronlardan yaranmır, əksinə, beynin qabığındakı dalğavari öz-özünə təşkilatlanmadan əmələ gəlir.
Qaynarinfo xəbər verir ki, bu nəticəyə Massaçusets Texnologiya İnstitutunun (MIT) professoru Erl Miller gəlib.
O, 30 ildən çoxdur ki, beynin düşüncələri necə formalaşdırdığını araşdırır. Hər il keçirilən "Society for Neuroscience" konfransında o, geniş eksperimentlər toplusuna əsaslanan bir konsepsiyanı təqdim edəcək: beyin analoq hesablamalar aparmaq üçün ötən dalğalardan istifadə edir – məhz bu, kognitiv proseslərin əsasını təşkil edir. Bu barədə "Picower Institute for Learning and Memory" (PILM) məlumat verir.
Millerin sözlərinə görə, beyin qabığını sabit "modullar" dəstəsi kimi qəbul etmək olmaz. Əksinə, milyonlarla neyron daim mürəkkəb qarşılıqlı təsir göstərir və onların elektromaqnit fəaliyyəti bütöv dalğalara çevrilir, bu dalğalar beyində yayılır və informasiya axınını idarə edir.
"Beyin bu dalğalardan özünü təşkil etmək üçün istifadə edir. Şüur – qabığın təşkil olunmuş dolaşığıdır", deyə tədqiqatçı vurğulayıb.
Professorun ideyası analoq informasiya işləmə prinsipi əsasında qurulub: davamlı siqnallar rəqəmsal 0 və 1-dən daha çox dəyəri kodlaya bilər. Beyində bu rolu osillasiya – müxtəlif tezlikli dalğalar yerinə yetirir, onlar bir-birinin üzərinə düşür və faza dəyişiklikləri vasitəsilə mənanı ötürür. Laboratoriya eksperimentləri göstərir ki, məhz bu dalğalar hansı informasiyanın şüurlu olacağını, hansının isə "fon" rejimində qalacağını müəyyən edir.
Belə ki, yavaş beta və alfa dalğaları (15–35 Hz) yuxarıdan aşağıya qaydaları və məqsədləri – daxili fəaliyyət planını – daşıyır. Yüksək tezlikli gamma-osillasiyalar (35–60 Hz) isə sensor məlumat axınını kodlayır – yəni beynin xaricdən aldığı hər şeyi. Millerin geniş tədqiqatları göstərir ki, beta ritmləri gamma-aktivliyi zəiflədə və ya gücləndirə bilər, beyinə öz qaydalarını diktə edir. Bu, məsələn, insanın iş yaddaşından lazım olan məlumatı xatırlayaraq restoranda menyunu yadına salmasına imkan verir.
2020-ci ildə alimlər qrupu göstərib ki, dalğaların tezliyi yavaş-yavaş oksipital sahələrdən frontal sahələrə doğru artır. 2023-cü ildə Miller "məkan hesablaması" nəzəriyyəsini irəli sürüb: beyinin lazım olan şəbəkələri "çəkməsi", yavaş dalğaların sürətli dalğalarla müəyyən qabıq sahələrində üst-üstə düşməsi prosesi.
Dalğaların şüur fenomeni ilə necə bağlı olduğunu anlamaq üçün alimlər onların ümumi anesteziya təsirində dinamikasının necə dəyişdiyini öyrənirlər. Əməkdaşı Emeri Braun ilə birlikdə Miller göstərib ki, narkoz beta və gamma-dalğalarının balansını pozur, onların sensor və assosiativ sahələr arasında yayılmasını pozur və ritmləri fazadan çıxarır – yəni beyini analoq hesablamalar aparmaq imkanından məhrum edir.
Son tədqiqatlar göstərir ki, müxtəlif anestetiklər qabığı fərqli şəkildə "senkronizasiyasızlaşdırır", amma nəticə eynidir – informasiyanı vahid təcrübəyə çevirmək imkanı itir.
"Şüur fəaliyyətləri planlamaq və səhv qərarları ləğv etmək üçün mövcuddur. Qalan zaman isə o, sadəcə beynin nə etdiyini müşahidə edir", deyə Miller yekunlaşdırıb.
BiG.Az
Telegramda izləyin
Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666
Facebookda Paylaş
Qəhvə orqanizmdə iltihabı azaldır
Qəhvə orqanizmdə iltihab proseslərini zəiflətməyə kömək edir. Axşam.az xəbər verir ki, bu barədə nəticələr "Nutrients" jurnalında dərc olunan araşdırmada qeyd olunub. Araşdırmaya görə, qəhvənin tərkibində olan bəzi maddələr stressə qarşı orqanizmin reaksiyasında mühüm rol oynayan "NR4A1"
14.03.2026 225 5 dəqiqəlik yuxu sağlamlıq üçün faydalıdır
Somnoloqlar gündüz saatlarında uyğun olmayan şəraitdə belə qısa müddətli yuxunun sağlamlıq üçün faydalı olduğunu açıqlayıblar. Axşam.az xarici mətbuata istinadən xəbər verir ki, onların sözlərinə görə, güclü yorğunluq zamanı yaranan hər bir istirahət imkanından istifadə etmək məqsədəuyğundur. İdeal varian
04.03.2026 397 Bu vərdişi dəyişmək ömrü 3 il uzada bilər (ARAŞDIRMA)
45 yaşdan sonra qida vərdişində edilən dəyişikliklərin insan ömrünü təxminən 3 il uzada bilər. Qaynarinfo xəbər verir ki, bu beynəlxalq araşdırma İngiltərədəki UK Biobank ilə birgə həyata keçirilib. Araşdırmada 10 il ərzində 103 649 şəxsin 5 fərqli qidalanma vərdişi, ölüm nisbəti və həyat müddəti il
03.03.2026 503 Dərini qırışdıran xətalar: Heç vaxt belə yatmayın
Dəriniz hər gecə 8 saat yerin cazibə qüvvəsi ilə mübarizə aparır. Üzünüzdəki "mexaniki təzyiq" əlamətlərini silmək və vaxta meydan oxumaq üçün yuxu vərdişlərinizi dəyişdirin. Ölkə.Az xəbər verir ki, yuxu rejiminizi gənclik iksirinə çevirmək sizin əlinizdədir:. Dəri mütəxəssisləri bildirirlə
18.03.2026 359 Qamətin əyilməsi və səhərlər yorğun oyanmağın ortaq səbəbləri
Qamətin əyilməsi, yuxu zamanı xoruldama və səhərlər yorğun oyanmaq çox vaxt ortaq bir səbəbdən - dişlərin və çənənin qeyri-düzgün qapanmasından qaynaqlana bilər. xəbər verir ki, bu barədə Rusiya mütəxəssisi, stomatoloq Viktoriya Karatayeva " "ya açıqlamasında deyib. Həkimin sözlərinə görə
15.03.2026 216 Nə qədər çiy soğan yemək olar? - Qastroenteroloqdan XƏBƏRDARLIQ
Çiy soğan faydalı, eyni zamanda ehtiyatla istifadə olunmalı qidalardan biridir. O, immun sistemini gücləndirə bilər, lakin həddindən artıq qəbul edildikdə ciddi narahatlığa da səbəb ola bilər. Qastroenteroloqlar soğanın həzm sisteminə təsirini uzun müddətdir araşdırırlar. Mütəxəssislərin fikrincə, b
13.03.2026 508 Xərçənglə mübarizədə albalının rolu
Texas Universitetinin alimləri müəyyən ediblər ki, tünd şirin albalılarda olan antosiyaninlər üçqat mənfi süd vəzi xərçənginin böyüməsini yavaşlada və metastaz riskini azalda bilər, xüsusilə ağciyərlərə yayılma zamanı. Axşam.az-ın xarici mətbuata istinadən məlumatına görə, aparılan təcrübələr zaman
22:30 1 Bu qidalar hamilə xanımlara olmaz
Hamiləlik zamanı sağlam, qidalandırıcı yeməklər qəbul etmək lazımdır. Lakin, hamiləlik zamanı qəbulu məsləhət olmayan bəzi qidalar da var. Baxmayaraq ki, onlardan bəziləri faydalı yeməklərdir, lakin sizin körpənizə problem yaratmaq ehtimalı da var. Bu səbəbdən qəbul etməməyiniz məsləhətdir. Axşam.a
14.03.2026 351 İnsanın düzgün yaşlandığını necə başa düşmək olar? - 7 əlamət
Yaşlanmadan danışarkən, dolğun və sağlam həyat sürməyə kömək edən çoxsaylı faktorlar mövcuddur. Bu yalnız fiziki məşqlər və tərəvəz istehlakı ilə məhdudlaşmır, baxmayaraq ki, bunlar da prosesin bir hissəsidir. Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "HuffPost" yuzıb. "Görüşümcə, düzgün yaşlanm
04.03.2026 474