İnsan şüuru necə formalaşır? - Alim açıqladı

İnsan şüuru necə formalaşır? - Alim açıqladıŞüur və düşüncə yalnız ayrı-ayrı neyronlardan yaranmır, əksinə, beynin qabığındakı dalğavari öz-özünə təşkilatlanmadan əmələ gəlir.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu nəticəyə Massaçusets Texnologiya İnstitutunun (MIT) professoru Erl Miller gəlib.

O, 30 ildən çoxdur ki, beynin düşüncələri necə formalaşdırdığını araşdırır. Hər il keçirilən "Society for Neuroscience" konfransında o, geniş eksperimentlər toplusuna əsaslanan bir konsepsiyanı təqdim edəcək: beyin analoq hesablamalar aparmaq üçün ötən dalğalardan istifadə edir – məhz bu, kognitiv proseslərin əsasını təşkil edir. Bu barədə "Picower Institute for Learning and Memory" (PILM) məlumat verir.

Millerin sözlərinə görə, beyin qabığını sabit "modullar" dəstəsi kimi qəbul etmək olmaz. Əksinə, milyonlarla neyron daim mürəkkəb qarşılıqlı təsir göstərir və onların elektromaqnit fəaliyyəti bütöv dalğalara çevrilir, bu dalğalar beyində yayılır və informasiya axınını idarə edir.

"Beyin bu dalğalardan özünü təşkil etmək üçün istifadə edir. Şüur – qabığın təşkil olunmuş dolaşığıdır", deyə tədqiqatçı vurğulayıb.

Professorun ideyası analoq informasiya işləmə prinsipi əsasında qurulub: davamlı siqnallar rəqəmsal 0 və 1-dən daha çox dəyəri kodlaya bilər. Beyində bu rolu osillasiya – müxtəlif tezlikli dalğalar yerinə yetirir, onlar bir-birinin üzərinə düşür və faza dəyişiklikləri vasitəsilə mənanı ötürür. Laboratoriya eksperimentləri göstərir ki, məhz bu dalğalar hansı informasiyanın şüurlu olacağını, hansının isə "fon" rejimində qalacağını müəyyən edir.

Belə ki, yavaş beta və alfa dalğaları (15–35 Hz) yuxarıdan aşağıya qaydaları və məqsədləri – daxili fəaliyyət planını – daşıyır. Yüksək tezlikli gamma-osillasiyalar (35–60 Hz) isə sensor məlumat axınını kodlayır – yəni beynin xaricdən aldığı hər şeyi. Millerin geniş tədqiqatları göstərir ki, beta ritmləri gamma-aktivliyi zəiflədə və ya gücləndirə bilər, beyinə öz qaydalarını diktə edir. Bu, məsələn, insanın iş yaddaşından lazım olan məlumatı xatırlayaraq restoranda menyunu yadına salmasına imkan verir.

2020-ci ildə alimlər qrupu göstərib ki, dalğaların tezliyi yavaş-yavaş oksipital sahələrdən frontal sahələrə doğru artır. 2023-cü ildə Miller "məkan hesablaması" nəzəriyyəsini irəli sürüb: beyinin lazım olan şəbəkələri "çəkməsi", yavaş dalğaların sürətli dalğalarla müəyyən qabıq sahələrində üst-üstə düşməsi prosesi.

Dalğaların şüur fenomeni ilə necə bağlı olduğunu anlamaq üçün alimlər onların ümumi anesteziya təsirində dinamikasının necə dəyişdiyini öyrənirlər. Əməkdaşı Emeri Braun ilə birlikdə Miller göstərib ki, narkoz beta və gamma-dalğalarının balansını pozur, onların sensor və assosiativ sahələr arasında yayılmasını pozur və ritmləri fazadan çıxarır – yəni beyini analoq hesablamalar aparmaq imkanından məhrum edir.

Son tədqiqatlar göstərir ki, müxtəlif anestetiklər qabığı fərqli şəkildə "senkronizasiyasızlaşdırır", amma nəticə eynidir – informasiyanı vahid təcrübəyə çevirmək imkanı itir.

"Şüur fəaliyyətləri planlamaq və səhv qərarları ləğv etmək üçün mövcuddur. Qalan zaman isə o, sadəcə beynin nə etdiyini müşahidə edir", deyə Miller yekunlaşdırıb.


BiG.Az
Telegramda izləyin
Sağlamlıq   Baxılıb: 1236   Tarix: 18 noyabr 2025  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş

Oxşar xəbərlər

.

Toyuğu yumazdan əvvəl bu təhlükəni bilin!

Bir çox insan toyuq ətini bişirməzdən əvvəl kranın altında yumağa üstünlük verir. Lakin mütəxəssislər bu vərdişin sağlamlıq üçün təhlükə yarada biləcəyi barədə xəbərdarlıq edirlər. Belə ki, çiy toyuğun yuyulması zamanı su sıçrantıları vasitəsilə bakteriyalar mətbəxin müxtəlif səthlərinə, qab-qacağa v

02.11.2026 1046
.

Gündə 4 qoz yemək orqanizmdə hansı dəyişikliklər yaradır?

Qoz faydalı yağlar, bitki mənşəli zülal, lif, vitamin və minerallarla zəngin çərəzlərdən biridir. Onun müntəzəm istehlakı ürək-damar sisteminin fəaliyyətini dəstəkləyə və gündəlik qidalanmanın keyfiyyətini yaxşılaşdıra bilər. Ölkə.az BB.LV saytına istinadən xəbər verir ki, gündə təxminən 4 bütöv qo

11.11.2026 654
.

Bir çox xəstəliyi müalicə edən MASAJ

Masaj xidməti bir çox xəstəlikləri sağaldır, masaj zamanı Təbii yağlardan istifadə olunur, sizin bədənizdə olan oynaq ağrıları, bel ağrıları, baş ağrılarını vaxtında götürür. Dünyada edilən masajların 90 %-i tibbi masajdır. Avropada və Şərqdə həkimlər masajı resept olaraq yazırlar. Masaj inteqtaiv bi

01.11.2026 1196
.

Günorta yuxusunun yaddaşa təsiri ilə bağlı maraqlı nəticə

Günorta saatlarında yatmağın yaddaşı gücləndirdiyi ilə bağlı geniş yayılmış fikirlər yeni elmi araşdırmada təsdiqini tapmayıb. Məlum olub ki, qısa müddətli yuxu yaddaşın möhkəmlənməsinə sakit istirahət və adi oyaqlıqdan daha çox kömək etmir. Qaynarinfo xəbər verir ki, bu nəticəyə Cənubi Çin Pedaqoj

16.11.2026 371
.

Hansı yaşda ət yemək ömrü uzadır? - Elmi araşdırma

Çəki çatışmazlığı olan yaşlı insanlarda ət istehlakı 100 yaşa qədər yaşamaq ehtimalını artıra bilər. Tədqiqatçılar müəyyən ediblər ki, bu yaş dövründə ətdən imtina etmək, xüsusilə qadınlar arasında daha qısa ömür sürməklə əlaqəli ola bilər. xəbər verir ki, çinli mütəxəssislərin apardığı araşdırmanı

18.10.2026 1021
.

AVROPADA QIRMIZI HƏYƏCAN SİQNALI VERİLDİ

"Qısa müddətdə yoluxma halı 10 mini, ölüm sayı isə 5 mini keçib. Virusun təhlükəli olması və sürətlə yayılması səbəbindən Avropada qırmızı həyəcan siqnalı verilib". Bu haqda türk mediasına istinadən bildirib. Konqo Demokratik Respublikasında başlayan və tarixin ikinci ən böyük böhranına çevrilə

02.11.2026 895
.

Alimlər orqanizmin hansı yaşda gücünü itirməyə başladığını müəyyənləşdirdi

Yaşlanma insanın fiziki qabiliyyətlərinə çoxlarının gözlədiyindən daha erkən təsir göstərməyə başlaya bilər. Alimlər müəyyən ediblər ki, yaş artdıqca fiziki göstəricilərin azalması sürətlənir. Bununla belə, yetkin yaşda idmanla məşğul olmağa başlamaq da fiziki göstəriciləri yaxşılaşdıra bilər. Qaynarinf

19.10.2026 1178
.

Axşam yeməyindən sonra yemək yeyirsiniz? - Bu xəbəri mütləq oxuyun

Gec saatlarda yemək qaraciyər xəstəlikləri riskini 30 faizədək artıra bilər. xəbər verir ki, təxminən 200 min nəfərin məlumatlarının təhlil edildiyi araşdırma gec saatlarda qidalanmaqla qaraciyər yağlanması və sirroz arasında əlaqə olduğunu üzə çıxarıb. ABŞ-nin Oreqon Sağlamlıq və Elm Universitetini

25.10.2026 903
.

Həkimlər niyə çaya şəkər əlavə etməməyi məsləhət görürlər?

Çaya əlavə edilən şəkər gün ərzində qəbul etdiyimiz kalori miqdarını artırır. Xüsusilə bir neçə fincan şirin çay içənlər fərqinə varmadan xeyli şəkər qəbul edə bilərlər. xəbər verir ki, şəkərli içkilərin həddindən artıq istifadəsi artıq çəki və diş çürüməsi riskini artırır. Buna görə çayı şəkərsiz içmə

18.10.2026 956
.