2026 xaricdə təhsil proqramı: Təhsil deyil, insan kapitalı strategiyası

"Xaricdə təhsil üzrə dövlət proqramının 2026-cı il konfiqurasiyası klassik mənada "tələbə göndərmək" təşəbbüsü deyil, dövlətin insan kapitalını planlı şəkildə yeniləmək üçün qurduğu mexanizmdir. Burada əsas məntiq maliyyə dəstəyi yox, ölkənin növbəti onillikdə geridə qalmamasını təmin edəcək kadr nüvəsinin formalaşdırılmasıdır. Bu yanaşma Azərbaycanın əsas çağırışına cavab verir: artıq problem diplomlu gənclərin sayında deyil, iqtisadiyyatın rəqəmsal dönüşümünə, sənaye məhsuldarlığına, səhiyyə təhlükəsizliyinə, enerji və logistika dayanıqlığına real təsir göstərə bilən ixtisaslı insan resursunun çatışmazlığındadır. Bu baxımdan proqram "təhsil" layihəsindən daha çox "inkişaf" layihəsidir".

Bunu BiG.AZ-a açıqlamasında təhsil eksperti Kamran Əsədov bildirib.

O, qeyd edib ki, 2026 üçün ixtisas portfeli iki paralel xətt üzrə formalaşır: yüksək texnologiyalı istehsal və rəqəmsal iqtisadiyyata xidmət edən sahələr, eləcə də idarəetmə, səhiyyə və dayanıqlı inkişaf kimi dövlətin "immun sistemini" gücləndirən istiqamətlər. Bu balans şüurlu seçimdir. Təkcə texnologiyaya fokuslanmaq sosial və idarəetmə sahələrində boşluq yarada bilərdi, yalnız sosial sahələrə yönəlmək isə innovasiya və məhsuldarlığı zəiflədərdi. Mövcud portfel texnoloji sürət, sosial dayanıqlıq, resurs planlaması və iqtisadi rəqabət qabiliyyəti arasında tarazlıq qurmağa çalışır. Bu, sadəcə ixtisas siyahısı yox, dəyər zənciri yanaşmasıdır:

"Proqramın əsas üstünlüyü yerli təhsil sistemində qısa müddətdə əldə edilməsi çətin olan imkanları bir araya gətirməsidir: qabaqcıl elmi məktəblərə və laboratoriyalara çıxış, beynəlxalq akademik şəbəkələr və əmək bazarı standartları, eləcə də düşüncə miqyasının genişlənməsi. Xüsusilə süni intellekt, data analitika, kibertəhlükəsizlik, biomühəndislik və enerji səmərəliliyi kimi sahələrdə bilik çox sürətlə köhnəlir və xaricdə təhsil bu yenilənmə tempini ölkəyə gətirir. Bu, Elm və Təhsil Nazirliyinin strateji baxışının güclü tərəfidir.

Dünya təcrübəsində mobillik-şəbəkələşmə modeli və kadr sifarişi modeli mövcuddur. 2026 proqramı bu iki yanaşmanın hibridinə yaxındır: universitet və ölkə seçimi geniş saxlanılır, eyni zamanda prioritet sahələr üzrə kadr hazırlığı qorunur. Bu balans doğru seçimdir.

Lakin proqramın real təsiri ixtisaslardan çox, qayıdan kadrların sistemə necə inteqrasiya olunacağından asılıdır. Əsas risklər yerləşdirmə, əmək bazarı uyğunsuzluğu və idarəetmə problemləridir. Güclü təhsil alıb qayıdan mütəxəssis uyğun mühit tapmasa, bu, beyin axını yox, beyin israfı yarada bilər. Buna görə də geri dönüş mərhələsi, institusional mühit və real layihələr həlledici əhəmiyyət daşıyır.

Yerli təhsil sisteminin kütləviliyi ilə xaricdə təhsilin keyfiyyət və şəbəkə kapitalı düzgün şəkildə tamamlanarsa, proqram effektiv nəticə verəcək. Əks halda balans pozula bilər.

Nəticə etibarilə, 2026 xaricdə təhsil dövlət proqramı strateji baxımdan düzgün addımdır. Onun uğuru göndərilən tələbələrin sayı ilə deyil, geri qayıdan bilik və bacarığın ölkənin inkişafına necə çevrilməsi ilə ölçüləcək".

Telegramda izləyin