Məlumatsızlıq bahasına: İstehlakçılar öz imkanlarına baxmayaraq keyfiyyətsiz məhsul alır - SOSİOLOQDAN AÇIQLAMA

Azərbaycanda istehlakçılar gündəlik alış-veriş zamanı öz imkanlarına uyğun keyfiyyətli məhsullar almaq gücünə sahib olmalarına baxmayaraq, çox vaxt maarifləşməyə laqeyd yanaşırlar. Marketlərdə və onlayn platformalarda məhsulların keyfiyyəti, tərkibi və real qiyməti barədə kifayət qədər məlumat olsa da, insanlar bu bilikləri öyrənməyə maraq göstərmir. Nəticədə, vətəndaşlar pul itirir, sağlamlıq və təhlükəsizlik baxımından riskə girir və bazar keyfiyyətli məhsul istehsal etməyə sövq olunmur. Sadə desək, imkanlar mövcuddur, amma istehlakçının maraq və diqqətsizliyi düzgün seçim etməyə əngəl törədir.
Mövzu ilə bağlı sosioloq Naib Niftəliyev BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, bizdə ümumiyyətlə bazar seqmentində manipulyasiya əlamətləri güclüdür. Onun sözlərinə görə, insanlar üçün məhsul satarkən onu maksimum baha qiymətə satmağa çalışırlar: "Ona görə keyfiyyət çeşidindən daha çox təqdimat öz sözünü deyir. Yəni bu istehlak, həm istehsal siferasında, xidmətlərində istehsalında oxşar vəziyyət höküm sürür. Yəni peşəkarlıq və keyfiyyət meyarlarını təmin edən zəruri standartlar, digər göstəricilər arxa planda qalır. Demək olmazki istehlakçılar bunu istəmirlər.

Sadəcə istehlakçıların bu məsələlərə münasibətdə xüsusi seçim imkanları məhduddur. İstehsalçılar isə indiki vəziyyətdə yəni sərhədlərin qapanması və yaxudda azad rəqabət imkanlarının məhdudluğu, kənardan gələn məhsulların müəyyən qədər inhisara alınması burda öz sözünü deyir. Bəzən qiymətin kəskin dəyişməsi keyfiyyəti artırmır, əksinə azaldır. Bizdə bazarda təzadlı məqamlardan biri odur ki, məhsulun keyfiyyətinin azalmasına baxmayaraq, qiymət artımı davam edir. Yəni bu bəzi hallarda gizli infliyasiyanın göstəricisidə sayıla bilər. Dünya bazarında qiymətlər aşağı düşsədə, bizdə isə artır. Yəni bu kifayət qədər inhisarçı göstəricinin təzahürü sayıla bilər. Yəni bu göstəricilərin belə formalaşmasında istehlakçılarında payı var.

Ancaq bu iştirak göstəricisi maksimal deyil. Yəni minimumdan bir qədər yuxarıdır. Maksimallıq göstəricisi faktiki olaraq bazara nəzarətdən irəli gələn bir xüsusiyyətdir. Yəni istehsalın azad olması, keyfiyyətin artması və yaxudda keyfiyyətin dəqiqləşdirilməsi üçün bazarda müəyyən bir rəqabət mühiti olmalıdır. Bizdə bu rəqabət mühiti bəzi məhsullar üzrə olsada, yəni xaricdən gələn məhsullara münasibətdə belə bir rəqabət əmsalı yoxdur.

Buna görədə istehlakçı təklif olunan məhsullardan nəyisə seçməli olur. Yəni başqa alternativi yoxdur. Düşünürəmki cəmiyyəti bu barədə günahlandırmaq əsassız və yersizdir. Cəmiyyət bu məsələdə həssas və məsuliyyətlidir. Sadəcə cəmiyyətə olan münasibət adekvat və doğru deyil. Yəni burda korporativ sosial məsələsidə ortaya çıxır. Düşünürəm ki, bu məsələ həm hüquqi qanunvericilik sistemi ilə, yəni hüquqi yolla həll olunmalıdır. Yəni problem əslində düşündüyümüzdən daha dərindir və daha ciddi sosioloji araşdırmalar və hüquqi həll tələb edir".

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin