Xameneinin "varis planı" - yoxsa strateji mesaj?

The New York Times məlumat yayıb ki, İranın ali rəhbəri Əli Xamenei ABŞ və ya İsrailin mümkün hücumu zamanı öldürüləcəyi halda yüksək səviyyəli köməkçilərinə necə hərəkət etməli olduqlarına dair göstərişlər verib. Bildirilir ki, təlimatlar fövqəladə vəziyyətdə tətbiq olunacaq səlahiyyət bölgüsü və komanda zəncirini əhatə edir. Həmçinin iddia olunur ki, Xameneinin öldürülməsi halında onun yerinə ölkənin Milli Təhlükəsizlik Şurasının katibi Ali Larijani keçə bilər.

Mövzu ilə bağlı BiG.AZ-a açıqlama verən politoloq Turan Rzayev bildirib ki, ABŞ və ya İsrailin mümkün hücum ssenarisi fonunda belə bir "varis planı"nın mediaya sızdırılması təsadüfi təsir bağışlamır. Bu daha çox çoxqatlı siyasi mesaj və strateji manevr kimi görünür. İran İslam Respublikasında ali rəhbər formal olaraq Ekspertlər Şurası tərəfindən seçilir. Lakin real proses illərlə formalaşan daxili konsensus, təhlükəsizlik strukturlarının mövqeyi və ideoloji balans əsasında müəyyən edilir. Bu baxımdan belə strateji post üçün varis məsələsinin spontan qərar olması inandırıcı deyil. Böyük ehtimalla namizəd çoxdan müəyyənləşdirilib və təhlükəsizlik səbəbləri ilə gizli saxlanılır:

"Hazırkı regional vəziyyətdə Xamenei açıq hədəf fiqur hesab olunur. Mövcud şəraitdə real varisin adını öncədən elan etmək onu avtomatik şəkildə növbəti hədəfə çevirə bilər. Bu baxımdan Əli Laricaninin adının ictimai dövriyyəyə buraxılması iki ehtimal yaradır: ya o, keçid dövrü üçün "idarə olunan fiqur" kimi nəzərdə tutulur, ya da bu addım real namizəddən diqqəti yayındırmaq məqsədi daşıyır. Laricani sistem daxilində tanınmış sima olsa da, o nə sərt ideoloji xəttin əsas rəmzi, nə də Islamic Revolutionary Guard Corps (SEPAH) daxilində açıq favorit sayılır.

İran siyasi ideologiyasında "şəhidlik" anlayışı mərkəzi yer tutur. 2020-ci ildə SEPAH generalı Qasem Soleimani öldürüldükdən sonra rejim onun fiqurunu daxili səfərbərlik və xarici düşmən narrativi üçün güclü simvola çevirmişdi. Əgər bir generalın ölümü bu miqyasda ideoloji mobilizasiya yarada bilmişdisə, ali rəhbərin ölümü daha böyük emosional və siyasi dalğa formalaşdıra bilər. Xüsusilə Ramazan, Qurban bayramı və Məhərrəm ayı kimi yüksək emosional yüklü dövrlərdə belə hadisə "müqəddəs müdafiə" diskursu çərçivəsində təqdim oluna bilər. Bu isə daxildə müxalif dalğanın müvəqqəti susdurulmasına və yeni liderin legitimliyinin emosional fonda qurulmasına şərait yarada bilər.

Xameneinin ölümü nəzarətsiz xaosdan çox, idarə olunan keçid ssenarisi kimi planlaşdırıla bilər. İran sistemi 1979-cu ildən bəri müxtəlif böhranları ideoloji çərçivəyə salaraq siyasi sabitlik mexanizminə çevirməyi bacarıb. Əgər varis artıq müəyyənləşdirilib və təhlükəsizlik strukturlarının dəstəyi təmin olunubsa, bu ssenari rejim üçün zəifləmə deyil, yenilənmiş legitimlik fürsəti kimi təqdim edilə bilər".

Telegramda izləyin