Pulun təhlükəsizliyi: vətəndaşlar yığımlarını harada saxlamalıdır? - İQTİSADÇIDAN AÇIQLAMA

Müasir dövrdə vətəndaşların maliyyə təhlükəsizliyi ən aktual məsələlərdən birinə çevrilib. İqtisadi dalğalanmalar, bank sektorunda baş verən dəyişikliklər və inflyasiya riskləri insanların "pulumuzu harada saxlayaq?" sualını daha tez-tez verməsinə səbəb olur. Xüsusilə son illərdə müxtəlif ölkələrdə bank iflasları, valyuta dəyərsizləşməsi və maliyyə böhranları vətəndaşların yığımlarının təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlıqları artırıb.

İnkişaf etmiş ölkələrdə, o cümlədən ABŞ və Avropa Birliyi məkanında vətəndaşların əmanətlərini qorumaq üçün sığorta mexanizmləri, şəffaf bank sistemi və alternativ investisiya alətləri geniş yayılıb. Bu isə insanlara seçim imkanı verir və maliyyə risklərini bölüşdürməyə şərait yaradır. Azərbaycanda isə vətəndaşların maliyyə savadlılığı, banklara olan etimad səviyyəsi və alternativ yığım vasitələri ilə bağlı məlumatlılıq hələ də müzakirə mövzusudur. Nəticədə bir çox insan pulunu nağd şəkildə saxlamağa üstünlük verir ki, bu da həm təhlükəsizlik, həm də gəlir baxımından ciddi risklər yaradır. Mövcud şəraitdə vətəndaşların yığımlarını harada və necə saxlamalı olduqları sualı getdikcə daha böyük aktuallıq qazanır.
Mövzu ilə bağlı Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, indiki qeyri-müəyyən dövrdə insanlar əldəki kapitalı saxlamaq üçün ciddi problemlərlə üzləşirlər. Ən etibarlı valyuta indiyədək dollar idi. İndi artıq dollarında dünyada silkələnməsi, dollarında ucuzlaşması yəni inflyasiyaya uğraması prosesi gedir. Onun sözlərinə görə, Amerika valyutasının dünya valyutası rolunda artıq alternativlərinin çıxması tendensiyasını izləyirik: "İndiki dövrdə bir qədər konkret danışsaq insanların kapital kimi əlində pulunu saxlaması üçün ən yaxşı vəsait qızıldır. Düzdür 1 həftə-10 gün əvvəl qızılın qiymətində ucuzlaşma baş versədə, lakin yenidən qızıl bahalaşdı. Yəni qızılın bu cür qısamüddətli ucuzlaşması mümkündür.

Amma ümumilikdə dünyada nə qədərki geosiyasi və iqtisadi qeyri-müəyyinlik var, yəni böhran hiss olunur qızılın bahalaşması davam edəcək. Qızılın qısamüddətli ucuzlaşmasının səbəbi ondan ibarət oldu ki, Hörmüz boğazı bağlandı və Körfəz ölkələri eləcədə digər ölkələr likvidlik problemi yaşadı. Yəni onların ölkələrində həyatı təmin etmək üçün valyutaya ehtiyac var və bu valyuta ehtiyacı ödənilmədiyinə görə, qızılı dünya bazarına kütləvi şəkildə çıxartdılar, nəticədə təklifin artması qızılın qiymətini qısa müddətdə ucuzlaşdırdı. Həttda həmin dövrdə, yəni müharibə başlayandan bəri qardaş Türkiyə belə 60 ton qızıl satışa çıxardıb, valyuta əldə etdi. Yəni bu cür hadisələr müəyyən mərhələdə qısa müddətli qızılın qiymətinin ucuzlaşmasına və ya sabitləşməsinə şərait yarada bilər. Amma bu insanları, kapital sahiblərini aldatmamalıdır. Nə qədərki dünyada qeyri-müəyyənlik var qızıl öz qiymətini saxlayacaq və davamlı olaraq bahalaşacaq.

Ona görədə hal-hazırda böyük kapitalın uzun müddətli ən etibarlı limanı qızıldır. Digər metallarda müəyyən etibara malikdir, amma qızıl qədər etibara malik deyil. Digər tərəfdən qısa müddətli dönəmdə, yəni Azərbaycanda əlində sərbəst vəsaiti olan şəxslərin vəsaitlərini depozitə qoyması mümkündür. Bundan başqa dollar şəklində saxlamaq hələdə etibarlıdır. Çünki dolların alternativlərinin yaranması üçün hələ uzun müddət proses getməlidir. Amma qısa müddətli mərhələdə, yəni 1-2 il ərzində vəsaitlərin dollarda saxlanılması etibarlıdır. Eyni zamanda manatda, avroda da saxlanıla bilər.

Çünki manatın məzənnəsi qısa zamanda inanmıram ki, dəyişsin. Yəni manatın ucuzlaşması prosesi yaxın dönəmdə gözlənilmir. Yəni Azərbaycan vətəndaşları əllərində olan vəsaitlərinin gəlir gətirməsini hədəfləyirlərsə, depozitə qoya bilərlər. Onlar vəsaitlərini müxtəlif valyutalarda saxlaya bilərlər. Əgər bir qədər uzun müddət saxlamaq lazımdırsa, avroda, dollarda, manatda, həttda yuanda və rus rublunda belə vəsaitləri 2-3 il ərzində saxlamaq üçün yerləşdirmək mümkündür".

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin