ABŞ-İran xəttində yeni mərhələ: dənizdə qarşıdurma təhlükəsi - POLİTOLOQDAN AÇIQLAMA

Hörmüz boğazı ətrafında yaranan gərginlik növbəti dəfə qlobal təhlükəsizlik gündəmini silkələyib. ABŞ tərəfindən boğazın blokadaya alınması ilə bağlı yayılan məlumatlar, regionda hərbi balansın həssas nöqtəyə çatdığını göstərir. Bu addım xüsusilə İran tərəfindən sərt reaksiya ilə qarşılanarsa, iki ölkənin hərbi dəniz qüvvələri arasında birbaşa toqquşma ehtimalı real ssenariyə çevrilə bilər. Hörmüz boğazı dünyanın ən mühüm enerji keçid nöqtələrindən biri hesab olunur və burada istənilən hərbi gərginlik yalnız regional deyil, qlobal iqtisadiyyata da ciddi təsir göstərə bilər.

ABŞ-ın bu addımı təhlükəsizlik tədbiri kimi izah olunsa da, İran tərəfinin bunu təxribat kimi qiymətləndirməsi ehtimalı yüksəkdir. Belə bir vəziyyətdə tərəflər arasında dənizdə lokal insidentlərin baş verməsi genişmiqyaslı qarşıdurmanın başlanğıc nöqtəsinə çevrilə bilər. Digər tərəfdən, tərəflər arasında daha əvvəl əldə olunmuş 2 həftəlik atəşkəs razılaşmasının taleyi də sual altına düşür. Mövcud gərginlik fonunda bu atəşkəsin pozulması ehtimalı artır və bu, diplomatik kanalların zəifləməsinə, hərbi ritorikanın isə güclənməsinə səbəb ola bilər.
Mövzu ilə bağlı politoloq Aytən Qurbanova BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, ABŞ-nin mümkün dəniz blokadası təşəbbüsü və bunun ABŞ ilə İran arasında açıq dəniz qarşıdurmasına çevrilməsi ehtimalı hazırkı geosiyasi reallıqlar fonunda ciddi şəkildə müzakirə olunan məsələlərdən biridir. Xüsusilə də, regionda tətbiq olunan 14 günlük atəşkəs rejiminin müvəqqəti xarakter daşıması və tərəflər arasında fundamental ziddiyyətlərin aradan qalxmaması bu riskləri daha da aktuallaşdırır. Onun sözlərinə görə, hazırkı vəziyyəti təhlil edərkən ilk növbədə qeyd etmək lazımdır ki, Amerikanın dəniz blokadası siyasəti klassik mənada hərbi-strateji təzyiq aləti olmaqla yanaşı, həm də iqtisadi və psixoloji təsir mexanizmi kimi çıxış edir: "Belə ki, Fars körfəzi və xüsusilə Hörmüz boğazı kimi qlobal enerji daşımalarının əsas arteriyaları üzərində nəzarətin gücləndirilməsi İran üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir. Belə bir şəraitdə blokada cəhdləri rəsmi Tehranın milli təhlükəsizlik doktrinası çərçivəsində birbaşa təhdid kimi qiymətləndirilə və adekvat hərbi cavab tədbirlərini stimullaşdıra bilər.

Digər tərəfdən isə İranın asimmetrik müharibə strategiyası və dəniz qüvvələrinin qeyri-ənənəvi taktikalardan istifadə imkanları ABŞ üçün riskləri artırır. Kiçik sürətli katerlər, pilotsuz vasitələr və mina təhlükəsi kimi faktorlar lokal toqquşmaların sürətlə genişmiqyaslı qarşıdurmaya keçməsi ehtimalını yüksəldir. Bu isə istənilən təsadüfi insidentin belə strateji eskalasiyaya səbəb ola biləcəyini göstərir. 14 günlük atəşkəs məsələsinə gəldikdə isə bu tip razılaşmalar adətən tərəflərin taktiki fasilə əldə etməsinə xidmət edir. Mövcud atəşkəsin dayanıqlılığı onun hansı siyasi razılaşmalarla müşayiət olunacağından birbaşa asılıdır. Əgər atəşkəs dövründə tərəflər arasında etimadın artırılması, kommunikasiya kanallarının bərpası və minimum qarşılıqlı öhdəliklərin müəyyən edilməsi istiqamətində real addımlar atılmazsa, hərbi əməliyyatların yenidən başlaması ehtimalı yüksək olaraq qalacaq".

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin