Güzəştli nəqliyyat kartları: Azərbaycanda tətbiq oluna bilərmi? - İQTİSADÇIDAN AÇIQLAMA

Dünyanın bir çox inkişaf etmiş ölkələrində ictimai nəqliyyat sisteminin əlçatanlığını artırmaq və sərnişinlərin xərclərini optimallaşdırmaq məqsədilə güzəştli həftəlik, aylıq və illik nəqliyyat kartları geniş şəkildə tətbiq olunur. Bu sistem sayəsində vətəndaşlar gündəlik gediş-gəliş xərclərini daha səmərəli planlaya bilir, eyni zamanda ictimai nəqliyyatdan istifadəyə maraq artır.

Azərbaycanda da urbanizasiya prosesinin sürətlənməsi və şəhərdaxili nəqliyyata tələbin artması fonunda bu təcrübənin tətbiqi məsələsi aktuallaşır. Belə bir sistemin ölkəmizdə reallaşdırılması həm sosial, həm də iqtisadi baxımdan bir sıra üstünlüklər və yeni imkanlar yarada bilər.
Mövzu ilə bağlı Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, bəli, dünyanın əksər şəhərlərində tətbiq olunan həftəlik, aylıq və illik güzəştli kartlar texniki və iqtisadi baxımdan Azərbaycanda da mümkündür. Onun sözlərinə görə, BakıKart sistemi artıq elektron ödəniş infrastrukturuna keçib, avtobus və metronu vahid kartla ödəyirik: "Yəni texniki cəhətdən kartı həftəlik və ya aylıq abunə ilə doldurmaq üçün böyük dəyişikliyə ehtiyac yoxdur, sadəcə tarif məntiqini yeniləmək lazımdır.

Əsas sual iqtisadi tərəfdir. Birdəfəlik ödəniş büdcəyə gün-gündən pul gətir, abunə sistemi isə gəliri əvvəlcədən yığıb xərcləri sonradan ödəmək deməkdir. Amma uzunmüddətdə abunə həm sərnişin, həm də şəhər üçün sərfəlidir. Sərnişin gündə 2 dəfə gedib-gəlirsə, aylıq 60 gediş edir. Birdəfəlik 0.50 manatla bu 30 manat edir. Aylıq kartı 25 manata versələr, sərnişin qazanır, çünki şəhər də qazanır: pul əvvəlcədən büdcəyə düşür, miniklərin sayı artır, tıxac və şəxsi avtomobil istifadəsi azalır.

Tətbiq olunsa, ilk növbədə gündəlik gedib-gələn tələbələr, müəllimlər, ofis işçiləri üçün cəlbedici olar. Onlar aylıq xərci hesablayıb kartı seçərlər. Bəzən işləməyən, bəzən gəzən insanlar isə yenə birdəfəlik ödəyə bilər. Yəni iki sistem paralel getməlidir ki, heç kim məcburi abunəyə salınmasın.

Çətinlik tərəfi odur ki, abunə kartlarında "adam minir, amma ödəmir" effekti yaranır. Şəhər daşıyıcının xərci adam sayından asılı olduğu üçün, abunə qiymətini düzgün hesablamaq lazımdır. London, Berlin, İstanbul kimi şəhərlər bunu illərlə test edib orta gediş sayına görə tarif qoyurlar. Bizdə də pilot layihə kimi metroda və ya 2-3 sıx avtobus xəttində başlamaq, nəticəyə əsasən genişləndirmək olar. Qısası, texnika hazırdır, qərar isə həm büdcə, həm də vətəndaş davranışı ilə bağlıdır".

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin