Dünyanın ən qədim çayı dinozavrlardan əvvəl yaranıb: Harada yerləşir?
Dinozavrlar Yer üzündə təxminən 233-66 milyon il əvvəl, Mezozoy erasında yaşayıblar. Alimlərin fikrincə isə dünyanın ən qədim çay sistemlərindən biri hesab edilən Avstraliyadakı Finke (yerli adı ilə Larapinta) çayının drenaj sistemi təxminən 300-400 milyon il əvvələ, yəni dinozavrlardan da əvvəlki dövrə aiddir.
Qaynarinfo xəbər verir ki, "Science Blog" nəşrinin yazdığına görə, Finkenin dünyanın ən qədim çayı adlandırılması müəyyən izah tələb edir. Mütəxəssislər bildirirlər ki, müasir çayın özünün yaşı yüz milyonlarla il deyil. Bu yaş göstəricisi çayın yerləşdiyi drenaj sisteminə və su hövzəsinin formalaşmasına aiddir.
Çayın özü deyil, drenaj sistemi qədimdir
Geoloqların sözlərinə görə, çay yataqları daşqınlar, eroziya, çöküntülərin toplanması və tektonik proseslər nəticəsində daim dəyişir. Buna görə də Finkenin yaşı dedikdə, onun indiki məcrası deyil, həmin ərazidə milyonlarla il əvvəl formalaşmış drenaj sistemi nəzərdə tutulur.
Bu nəzəriyyəni dəstəkləyən əsas faktlardan biri çayın yuxarı axınının Mərkəzi Avstraliyadakı dağ silsilələrini kəsərək keçməsidir. Alimlər hesab edirlər ki, çay yatağı həmin dağlar yaranmamışdan əvvəl formalaşıb və sonrakı milyonilliklər ərzində eroziya nəticəsində istiqamətini qoruyub saxlayıb.
Qəti sübut hələ yoxdur
2022-ci ildə aparılan tədqiqatda Finke dünyanın ən qədim drenaj sistemlərindən biri kimi təqdim olunsa da, bu yaşın hələ də elmi hipotez olduğu vurğulanıb.
Araşdırma zamanı qədim çay çöküntülərində berillium-10 və alüminium-26 izotopları öyrənilib. Nəticələr çayın son bir neçə milyon il ərzində yatağının necə dəyişdiyini müəyyən etməyə imkan versə də, onun ilk dəfə nə vaxt formalaşdığını dəqiq göstərməyib.
İlin böyük hissəsində quruyur
Hazırda Finke klassik, daim axan çaylardan xeyli fərqlənir.
O, mövsümi su axarları kateqoriyasına daxildir. İlin böyük hissəsində çayın yatağı quru qalır, su yalnız bəzi daimi və mövsümi gölməçələrdə saxlanılır.
Güclü yağışlardan sonra bu ayrı-ayrı su hövzələri birləşir və "Finke" yenidən güclü axına malik çaya çevrilir.
Mədəni əhəmiyyət daşıyır
Finke çayı geoloji əhəmiyyəti ilə yanaşı, Avstraliyanın yerli arrernte xalqı üçün də böyük mədəni dəyərə malikdir.
Finke Gorge Milli Parkının birgə idarəetmə planında çay ənənəvi Lhere Pirnte adı ilə qeyd olunur. Təxminən Lara Pinta kimi tələffüz edilən bu ad "duzlu çay" mənasını verir.
Yerli icmalar üçün bu çay sadəcə təbii obyekt deyil, onların mədəni irsinin və tarixi landşaftının ayrılmaz hissəsi hesab olunur.
BiG.Az
Telegramda izləyin
Xəbərlər Baxılıb: 849 Tarix: 21 iyul 2026
Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666
Facebookda Paylaşİsrail-Qəzza sərhədində həyəcan siqnalı verilib
Uzun müddətdən sonra ilk dəfə İsrail ilə Qəzza zolağı arasındakı sözçü ofisinin ilkin məlumatına görə, Nahal Oz yaşayış məntəqəsində mümkün raket təhlükəsi ilə sərhəddə hava hücumu sirenləri səslənib. xəbər verir ki, İsrail Müdafiə Qüvvələrinin (İMQ) sözçü ofisinin ilkin məlumatına görə, Nahal Oz yaşayı
10:51 156 İspaniya Xorvatiyanı darmadağın etdi: qələbə seriyasında dünya rekordunu uzatdı
Dünən gecə Millətlər Liqasının ikinci turunun bütün oyunları başa çatıb və bu oyunlardan birində hazırkı dünya çempionu İspaniya evdə Xorvatiyanı asanlıqla 4-1 hesabı ilə məğlub edib. -ın xəbərinə görə, iki dünya səviyyəli milli komanda arasında oyun Sevilya şəhərindəki "Ramon Sançes Pisxuan"
19:45 79 Ombudsmanın maaşı 4 DƏFƏ ARTIRILDI
Parlament İnsan hüquqları üzrə müvəkkilin (ombudsmanın) aylıq vəzifə maaşının 12 min manat müəyyən edilməsini təsdiqləyib. xəbər verir ki, sözügedən məsələ "Azərbaycan Respublikasının İnsan hüquqları üzrə müvəkkili (ombudsman) haqqında" Konstitusiya Qanununa dəyişiklik layihəsi Milli Məclisi
14:15 252 Pakistanda təcavüzə məruz qalan azərbaycanlı qadınla bağlı MƏLUMAT
Pakistanda üç nəfər tərəfindən təcavüzə məruz qalan azərbaycanlı Diana Bağıyeva ilə yeni təfərrüat məlum olub. -ın əldə etdiyi məlumata görə, Diana Bağıyeva 2003-cü ildə Qusar rayonunda doğulub. O, orta məktəbi bitirəndən sonra işləmək üçün Bakıya gəlib. O, əvvəlcə Abşeron rayonunun Xırdalan şəhərind
14:36 254 Bankların portfeli dəyişdi - 2,7 milyard hara gedir?
Azərbaycanda bankların biznes kreditləri son bir ildə sürətlə artsa da, ayrı-ayrı sahələr üzrə dinamika kəskin fərqlənib. Bankların kredit portfelində tikinti və nəqliyyatın çəkisi ciddi şəkildə yüksəlib, ticarət, sənaye və kənd təsərrüfatının payı isə azalıb. Azərbaycan Mərkəzi Bankının açıqladığı statistikay
14:11 226 Metsamor AES-in fəaliyyətinin uzadılması narahatlıq doğurur - Ekspert
"Ermənistanın Metsamor Atom Elektrik Stansiyasının istismar müddətinin uzadılması və gələcəkdə yeni nüvə enerji blokunun yaradılması ilə bağlı beynəlxalq dəstək alması ciddi suallar doğurur". Bu fikirləri "Səs" qəzetinin baş redaktoru, siyasi ekspert Bəhruz Quliyev bildirib. Eksperti
15:07 146 Kirayə mənzildə iki əcnəbinin meyiti tapılıb
Tbilisidə kirayə mənzildə Rusiya və Fransa vətəndaşlarının meyitləri aşkarlanıb. xəbər verir ki, bu barədə "Baza"nın "Telegram" kanalında məlumat yayılıb. Mənbənin məlumatına görə, kişilər işgüzar görüş üçün Gürcüstana gəlib və bir müddət əlaqə saxlamayıblar. Daha sonra onların meyitlər
11:14 197 Niyə Borcdan Qurtula Bilmirik?- Açıqlama
"Əhalinin borcdan qurtula bilməməsini yalnız insanların şəxsi büdcələrini düzgün idarə etməməsi ilə izah etmək doğru olmaz. Burada həm şəxsi maliyyə idarəçiliyinin zəif olması, həm də gəlirlərin gündəlik xərcləri tam qarşılamaqda çətinlik çəkməsi rol oynayır". Bunu BİG.AZ-a açıqlamasında Libera
11:57 222 Rəqəmsal dövrdə təhlükəsizlik: Azərbaycanda şəxsi məlumatların qorunması və kibertehlükəsizlik vəziyyəti necədir?
Hazırda qlobal miqyasda kibertəhlükəsizliklə bağlı narahatlıqlar pik həddə çatıb. İstifadəçilər rəqəmsal platformalarda şəxsi məlumatlarının kifayət qədər qorunmadığını düşünürlər. Bəs bu narahatlıqlar Azərbaycandakı reallıqlarla nə dərəcədə üst-üstə düşür?. Mövzu ulə bağlı BİG.AZ-a açıqlama verən Azərbayca
15:12 148 
