Şokedici araşdırma: İnsanlıq minlərlə dili tarixdən silib
Bəşəriyyət son 2 000 il ərzində on minlərlə dili itirib. Bu nəticəyə dil müxtəlifliyinin demoqrafik modelini hazırlayan Yel Universitetinin dilçiləri gəliblər.
Oxu.Az xəbər verir ki, tədqiqatın nəticələri "Science" jurnalında dərc olunub.
Alimlərin hesablamalarına görə, təxminən 12 min il əvvəl - son buzlaşma dövrünün sonunda Yer üzündə 3 300-dən 7 800-ə qədər dil mövcud olub. Tədqiqatçılar bu nəticəyə yığıcı-ovçu icmalarında bir dil qrupunun orta hesabla təxminən 800 nəfərdən ibarət olması faktına əsaslanaraq gəliblər.
Araşdırmaya əsasən, əkinçiliyə keçid gözlənilənin əksinə olaraq dil müxtəlifliyini azaltmayıb, əksinə, artırıb. Fermerlərin oturaq məskənləri bir-birindən nisbətən təcrid olunmuş vəziyyətdə mövcud olduğundan yeni dialektlər və müstəqil dillər daha sürətlə formalaşıb.
Tədqiqat müəlliflərinin qiymətləndirməsinə görə, təxminən 2 000 il əvvəl dillərin sayı tarixi maksimum həddə çatıb. Həmin dövrdə dünyada buzlaşma dövrünün sonu ilə müqayisədə bir neçə dəfə çox dil olub və onların sayının on minlərlə ölçüldüyü ehtimal edilir.
Lakin eramızın 1000-ci ilinə doğru bu tendensiya dəyişməyə başlayıb. İmperiyaların genişlənməsi, işğallar və ticarətin inkişafı kiçik yerli dilləri və ləhcələri tədricən sıxışdıraraq böyük dillərin yayılmasına şərait yaradıb. Bu proses hazırda da davam edir.
Hazırda təxminən 5 milyard insan cəmi 10 dildə danışır. Dünya isə hər il orta hesabla dörd dili itirir.
Tədqiqatçıların sözlərinə görə, dillərin yoxa çıxması cəmiyyətlərin birləşməsi kimi tarixi proseslərin nəticəsidir. Lakin artıq itirilmiş dilləri yenidən bərpa etmək demək olar ki, mümkün deyil. Maddi tarixi abidələrdən fərqli olaraq, dillər arxeoloji qazıntılar zamanı aşkar edilə biləcək fiziki izlər qoymur.
BiG.Az
Telegramda izləyin
Maraqlı Baxılıb: 410 Tarix: 26 iyul 2026
Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666
Facebookda PaylaşI Nikolayın qızının cehizi bu qiymətə satıldı
Rusiya imperatoru I Nikolayın qızı Olqa Nikolayevnaya məxsus çay-qəhvə dəsti Fransada keçirilən hərracda 321 min avrodan baha qiymətə satılıb. Axşam.az xəbər verir ki, bu barədə hərrac evi "Aguttes"in rəsmi saytında məlumat verilib. Hərracda səkkiz əşyadan ibarət dəstin 40-80 min avroya satılacağ
14.11.2026 279 Sürücülər payızda avtomobilə niyə sabun parçası qoyurlar? - İnanılmaz SƏBƏB
Adi bir sabun parçası payız aylarında sürücülərin köməyinə çata bilər. Yağışların artması, havanın rütubətlənməsi və temperaturun tez-tez dəyişməsi avtomobil sahibləri üçün əlavə çətinliklər yaradır. Belə hallarda sadə məişət vasitələri də faydalı ola bilər. Məhz buna görə bəzi təcrübəli sürücülər avtomobili
15.11.2026 286 Düyü bişirərkən bu səhvi etməyin
Düyü bişirərkən onun dibinin yapışqan, üst hissəsinin isə quru qalması bir çox insanın qarşılaşdığı problemdir. Bunun səbəbi hər zaman suyun miqdarı və ya bişirmə müddəti olmaya bilər. İstifadə edilən qazanın forması da yeməyin keyfiyyətinə təsir göstərir. Ölkə.az yerli mediaya istinadən xəbər veri
12.11.2026 510 Peçenyedə dadı dəyişən gizli səhv bu imiş
Peçenyelərin daha dadlı, yumşaq və ideal formada alınması üçün istifadə olunan inqrediyentlərin miqdarını dəqiq ölçmək vacibdir. Ölkə.az yerli mediaya istinadən xəbər verir ki, mütəxəssislər bunun üçün adi ölçü qablarından deyil, mətbəx tərəzisindən istifadə etməyi tövsiyə edirlər. Peçenye hazırlanmas
11.11.2026 568 Qadınlar kişilərdən daha çox üşüyür - SƏBƏB
Alimlər qadınların soyuğu kişilərdən daha tez hiss etməsinin və daha isti mühitə üstünlük verməsinin mümkün bioloji səbəbini araşdırıblar. Tədqiqatın nəticələrinə görə, temperaturun qavranılmasına testosteron və dərinin sinir uclarında yerləşən xüsusi zülal reseptorları təsir göstərə bilər. xarici mediay
15.11.2026 268 Pomidoru soyuducuda saxlamayın
Təzə pomidorları soyuducuda saxlamaq onların dadına, ətrinə və quruluşuna mənfi təsir göstərə bilər. Mütəxəssislərin fikrincə, pomidorları otaq temperaturunda saxlamaq daha məqsədəuyğundur. xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, meyvə, tərəvəz və göyərtiləri aldıqdan dərhal sonra soyuducuya yerləşdirmə
14.11.2026 343 Hüquqi xidmətlər Xidmetler.az saytında
Xidmətlər saytı -ın Hüquqi Xidmətlər bölməsində özünüzə vəkil tuta və ya işinin peşəkarı olan hüquqşünas tapa bilərsiniz!. Hər kəs düşdüyü çətin, xoşagəlməz hallarda hüquqi yardım əldə etmək istəyir. Bunun üçün yaxşı vəkil tapmaq lazım gəlir. sizə digər xidmətlərlə yanaşı, hüquqi xidmətlərdə də kömə
10.11.2026 1201 Kərə yağını kimlər yeməməlidir? - Sağlamlıq problemi olanlar üçün vacib xəbərdarlıq
Kərə yağı gündəlik qidalanmada geniş istifadə olunsa da, hər kəs üçün eyni dərəcədə uyğun deyil. Süd zülalına allergiyası, yüksək xolesterini və ürək-damar xəstəlikləri olan şəxslər bu məhsulun istifadəsinə xüsusi diqqət yetirməlidirlər. Kərə yağında doymuş yağların miqdarı yüksəkdir. Onların həddində
14.11.2026 285 Köhnə fleşkartı atmayın: 5 faydalı istifadə üsulu
Bir vaxtlar faylların saxlanılması və ötürülməsi üçün ən çox istifadə olunan USB fleşkartlar indi əvvəlki qədər populyar deyil. Lakin evdə qalan köhnə fleşkartları atmağa tələsməyin. BİG.AZ fləşkartın kompüterin təhlükəsizliyini artırmaqdan tutmuş avtomobildə musiqi dinləməyə qədər yenidən istifadə etməyi
14.11.2026 446