"Netanyahu-Tramp görüşünü yalnız "yeni müharibə olacaq, ya olmayacaq" çərçivəsində qiymətləndirmək düzgün deyil" - BƏHRUZ QULİYEV

"İsrailin Baş naziri Benjamin Netanyahunun ABŞ-a səfəri Yaxın Şərqdə onsuz da kifayət qədər mürəkkəb və həssas vəziyyətin hökm sürdüyü bir vaxtda baş verir. İyulun 28-də onun ABŞ Prezidenti Donald Trampla Ağ Evdə görüşü nəzərdə tutulur. Səfərin əsas məqsədi də məhz bu görüşdür.

Netanyahunun hər Vaşinqton səfərindən sonra regionda yeni gərginliklərin baş verməsi müəyyən siyasi dairələrdə artıq bir növ qanunauyğunluq kimi təqdim edilir. Amma bunu birbaşa səbəb-nəticə əlaqəsi kimi qiymətləndirmək doğru olmaz. Əsas məsələ budur ki, Netanyahu-Tramp görüşləri adətən Yaxın Şərqdə kritik mərhələlərə təsadüf edir və bu baxımdan onların siyasi əhəmiyyəti kifayət qədər böyükdür." Bu fikirləri Səs qəzetinin baş redaktoru, siyasi ekspert Bəhruz Quliyev BiG.AZ-a açıqlamasında deyib.

Ekspert bildirib ki, bu dəfə görüşün əsas gündəmində İran məsələsinin dayanacağı gözlənilir. Netanyahu özü də Trampla İran daxil olmaqla bütün aktual məsələləri müzakirə edəcəyini açıqlayıb.

Burada əsas sual ondan ibarətdir ki, İsrail tərəfi ABŞ administrasiyasını yenidən daha sərt hərbi xəttə sövq etməyə çalışacaqmı, yoxsa Vaşinqtonun hazırkı siyasi-diplomatik yanaşması üstünlük qazanacaq?
"Hesab edirəm ki, Trampın əsas marağı yeni genişmiqyaslı müharibəyə başlamaqdan daha çox, mövcud qarşıdurmanı müəyyən siyasi nəticəyə çevirməkdir.

Digər mühüm məsələ Qəzzadır. İsrailin beynəlxalq sabitləşdirmə qüvvəsinin Qəzzanın müəyyən hissələrinə daxil olmasına razılıq verməsi göstərir ki, artıq söhbət təkcə hərbi əməliyyatlardan deyil, müharibədən sonrakı mərhələnin formalaşdırılmasından gedir.

Ona görə də Netanyahu-Tramp görüşünü yalnız "yeni müharibə olacaq, ya olmayacaq" çərçivəsində qiymətləndirmək düzgün deyil. Burada daha geniş geosiyasi proses gedir. İranın nüvə proqramı, Qəzzada atəşkəs və sonrakı idarəçilik, Livan, Suriya, Türkiyə və regionda yeni təhlükəsizlik arxitekturasının formalaşdırılması kimi məsələlər bir-biri ilə əlaqəlidir.

Fikrimcə, Netanyahu bu səfərdə Trampdan İsrailin təhlükəsizlik maraqlarına daha açıq təminatlar almağa çalışacaq. Tramp isə öz növbəsində İsrailin addımlarının ABŞ-ın daha geniş regional strategiyasına uyğunlaşdırılmasında maraqlı olacaq. Çünki Vaşinqton üçün artıq məsələ yalnız İsrailin təhlükəsizliyi deyil, Yaxın Şərqdə yeni müharibələrin qarşısının alınması və regionda yeni siyasi balansın yaradılmasıdır.
Lakin bir məqamı da nəzərdən qaçırmaq olmaz. Yaxın Şərqdə vəziyyət o qədər kövrəkdir ki, diplomatik prosesin pozulması, İranla bağlı yeni kəşfiyyat məlumatı və ya hər hansı hərbi insident qısa müddətdə eskalasiyaya səbəb ola bilər.

Deməli, Netanyahu-Tramp görüşünün əsl mahiyyəti bir növ "müharibəyə davam, yoxsa siyasi mərhələyə keçid?" dilemmasıdır. Mən düşünürəm ki, bu görüşdə əsas müzakirə məhz bundan sonrakı Yaxın Şərq düzəninin necə formalaşdırılması olacaq." - deyə, B.Quliyev əlavə edib.

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin