Bir hərf böyük təhlükə yarada bilər: Saxta saytları necə tanımalı?

"Dələduzlar texnologiyanın yaratdığı sürət və rahatlıqdan öz məqsədləri üçün istifadə edirlər. Sosial şəbəkələr, mesencerlər, saxta internet saytları, mobil tətbiqlər və hətta süni intellekt texnologiyaları dələduzluq hallarının həyata keçirilməsində istifadə olunan əsas vasitələr sırasındadır".

Bunu BiG.AZ-a açıqlamasında Azərbaycan Kibertəhlükəsizlik Təşkilatları Assosiasiyası" İctimai Birliyinin eksperti, Xəzər Universitetinin İT departament rəhbəri Fərid Musayev bildirib.

O, qeyd edib ki, WhatsApp, Telegram və Facebook kimi platformalarda dələduzlar özlərini tanış və ya etibarlı şəxs kimi təqdim edə, yaxud saxta reklamlar vasitəsilə istifadəçiləri aldada bilərlər. Bundan başqa, bankların, dövlət qurumlarının, o cümlədən "e-gov" platformasının və ya tanınmış şirkətlərin dizaynını kopyalayan saxta saytlar vasitəsilə insanların şəxsi və maliyyə məlumatları ələ keçirilə bilər:

""Play Store" və ya "App Store"da görünən bəzi mobil tətbiqlər də zərərsiz təsir bağışlasa da, arxa planda məlumatların oğurlanmasına və cihazın təhlükəsizliyinin pozulmasına səbəb ola bilər. Süni intellekt texnologiyalarından istifadə etməklə insanların səsi və görüntüsü təqlid edilərək "deepfake" məzmunlar hazırlana və bununla insanların etimadı qazanıla bilər.

Dələduzluq cəhdlərini vaxtında müəyyən etmək üçün bir sıra təhlükə siqnallarına diqqət yetirmək vacibdir. Mesajda "Hesabınız bloklanacaq!", "Dərhal ödəniş etməlisiniz!" və ya "Mükafat qazandınız, lakin təklif tezliklə başa çatır!" kimi ifadələrin olması şübhə doğurmalıdır. Dələduzların əsas məqsədlərindən biri insanı düşünməyə vaxt qoymadan qərar verməyə məcbur etməkdir.

Saytın internet ünvanına da diqqətlə baxmaq lazımdır. Rəsmi ünvandan fərqli olaraq əlavə və ya çatışmayan hərflərin olması, qeyri-adi domenlərdən istifadə edilməsi saxta platformanın göstəricisi ola bilər. Bəzən yalnız bir hərfin fərqli olması belə istifadəçini saxta sayta yönləndirə bilər.

Bank və ya dövlət qurumlarının əməkdaşları telefon və ya mesaj vasitəsilə şəxsdən şifrə, PIN və ya kartın arxasındakı CVV kodunu tələb etməməlidir. Belə məlumatların istənilməsi ciddi təhlükə siqnalıdır. Eyni zamanda, mesajlarda səhv tərcümələrə, qeyri-peşəkar yazı üslubuna və qəribə ifadələrə rast gəlinməsi də diqqətdən kənarda qalmamalıdır.

Dələduzluq riskini azaltmaq üçün ilk növbədə "dayan və düşün" prinsipinə əməl etmək lazımdır. Şübhəli mesaj və ya zəng aldıqda dərhal hərəkət etmək əvəzinə bir neçə dəqiqə gözləmək, məlumatı yoxlamaq və məntiqi qiymətləndirmək vacibdir. Əgər bankdan zəng gəldiyini düşünürsünüzsə, danışığı dayandırmaq və bankın rəsmi internet saytında göstərilən nömrə ilə özünüz yenidən əlaqə saxlamaq daha təhlükəsizdir.

Şəxsi məlumatların qorunması da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Şifrələri, təsdiq kodlarını, şəxsiyyət vəsiqəsinin görüntüsünü və digər həssas məlumatları sosial şəbəkələrdə və ya tanımadığınız şəxslərlə paylaşmaq olmaz.

Rəqəmsal təhlükəsizliyin təmin olunmasında texnoloji vasitələr də mühüm rol oynayır. İki mərhələli doğrulmadan (2FA) istifadə hesabların qorunmasını gücləndirir. Şifrə ələ keçirilsə belə, əlavə təsdiq tələb olunduğu üçün hesabın icazəsiz girişdən qorunma səviyyəsi artır. Telefon, kompüter və digər cihazların əməliyyat sistemlərini və tətbiqlərini mütəmadi yeniləmək, həmçinin etibarlı antivirus və təhlükəsizlik proqramlarından istifadə etmək də vacibdir.

Texnologiya həyatımızı asanlaşdırır, lakin onun yaratdığı imkanlar dələduzlar tərəfindən də istifadə oluna bilər. Buna görə rəqəmsal dünyada təhlükəsizliyin əsas şərtlərindən biri diqqətli və düşünülmüş davranmaqdır. Unutmaq olmaz ki, ən güclü müdafiə vasitələrindən biri istifadəçinin öz diqqəti və sağlam düşüncəsidir. Heç bir "təcili" mesaj və ya zəng şəxsi məlumatların və maliyyə təhlükəsizliyinin riskə atılmasından daha vacib deyil".

Telegramda izləyin