Hakerlərin yeni hədəfi smartfonlardır: Məlumatlarınızı necə qorumalısınız?

Smartfonlar artıq sadəcə rabitə vasitəsi deyil. Onlar bank hesablarımızın idarə olunduğu, şəxsi şəkillərimizin və iş sənədlərimizin saxlandığı, hətta rəqəmsal kimliyimizin formalaşdığı əsas cihazlara çevrilib. Lakin bu rahatlıq kibercinayətkarlar üçün də smartfonları cəlbedici hədəfə çevirir. Bəs istifadə etdiyimiz cihazlar həqiqətən nə qədər təhlükəsizdir?

Mövzu ilə bağlı BiG.AZ-a açıqlama verən Azərbaycan Kibertəhlükəsizlik Təşkilatları Assosiasiyası" İctimai Birliyinin eksperti, Xəzər Universitetinin İT departament rəhbəri Fərid Musayev bildirib ki, müasir dövrdə kiberhücumların böyük bir hissəsi artıq kompüterlərdən deyil, birbaşa mobil cihazlardan başlayır. Hakerlər sistemlərdən daha çox insanların diqqətsizliyini və cihazların zəif nöqtələrini hədəf alırlar:

"Mobil cihazların təhlükəsizliyinin aşağı olması bir neçə əsas səbəblə bağlıdır. İlk növbədə, bir çox mobil tətbiq istifadəçidən mikrofon, kamera, kontaktlar və yerləşmə məlumatları kimi geniş icazələr tələb edir. Bu icazələrin hansı məqsədlə istifadə olunduğu isə hər zaman istifadəçiyə aydın olmur. Digər tərəfdən, mobil cihazlardan ictimai Wi-Fi şəbəkələrində, kafe, restoran, hava limanı və digər ictimai məkanlarda istifadə edilməsi onların həm fiziki, həm də rəqəmsal hücumlara məruz qalma riskini artırır.

Mobil cihazlara qarşı ən çox rast gəlinən hücum üsullarından biri fişinq və "smishing"dir. Bu zaman istifadəçiyə bankdan, dövlət qurumundan və ya tanış şəxsdən gəlmiş kimi görünən saxta SMS və ya "WhatsApp" mesajları göndərilir. Mesajdakı zərərli keçidə daxil olan istifadəçidən giriş məlumatları, kart məlumatları və ya digər məxfi informasiyalar tələb oluna bilər.

Digər təhlükə zərərli tətbiqlərlə bağlıdır. Rəsmi mağazalardan - "App Store" və "Google Play"dən kənar mənbələrdən yüklənən "pulsuz" və ya modifikasiya edilmiş tətbiqlərin tərkibində casus proqramlar və digər zərərli komponentlər ola bilər. Bu proqramlar istifadəçinin məlumatlarına icazəsiz çıxış əldə edə və cihazın təhlükəsizliyini riskə ata bilər.

Sosial mühəndislik də kibercinayətkarların geniş istifadə etdiyi üsullardandır. Bu halda hücum texnologiyadan daha çox insan psixologiyasına əsaslanır. Hücumçu istifadəçi ilə əlaqə saxlayaraq onu qorxutmağa, tələsdirməyə və ya maraqlandırmağa çalışır. Məsələn, "hesabınızda şübhəli əməliyyat aşkarlanıb" kimi mesajlarla istifadəçidən şifrə, təsdiq kodu və digər məxfi məlumatlar tələb edilə bilər.

Mütəxəssislər mobil cihazların təhlükəsizliyini artırmaq üçün bir sıra sadə, lakin vacib qaydalara əməl etməyi tövsiyə edirlər. İlk növbədə, iki faktorlu autentifikasiyanı (2FA) aktivləşdirmək lazımdır. Şifrə ələ keçirilsə belə, ikinci təsdiqləmə mərhələsi hesabın qorunmasına əlavə maneə yaradır.

Telefonun əməliyyat sistemini və tətbiqləri vaxtında yeniləmək də vacibdir. Yeniləmələr yalnız yeni funksiyaların əlavə olunması demək deyil. Onlar həmçinin əvvəl aşkarlanmış təhlükəsizlik boşluqlarının aradan qaldırılmasını təmin edir.

Açıq və şifrəsiz Wi-Fi şəbəkələrindən istifadə zamanı da diqqətli olmaq lazımdır. Kafe, hava limanı və digər ictimai məkanlarda təqdim olunan naməlum şəbəkələr üzərindən həssas məlumatların ötürülməsi təhlükəsizlik risklərini artıra bilər. Belə şəbəkələrdən istifadə zərurəti yarandıqda təhlükəsiz bağlantı vasitələrindən yararlanmaq tövsiyə olunur.

Tətbiqlərin tələb etdiyi icazələrə də nəzarət etmək lazımdır. Məsələn, sadə bir fənər tətbiqinin kontaktlara, mikrofona və ya yerləşmə məlumatlarına çıxış tələb etməsinin səbəbi istifadəçidə sual yaratmalıdır. Tətbiqin fəaliyyətinə zəruri olmayan icazələr mümkün qədər məhdudlaşdırılmalıdır.

Həmçinin tətbiqləri yalnız etibarlı və rəsmi mənbələrdən yükləmək tövsiyə olunur. Naməlum saytlardan APK fayllarının və digər kənar proqram təminatının yüklənməsi cihazın zərərli proqramlarla yoluxması riskini əhəmiyyətli dərəcədə artıra bilər.

Nəticə etibarilə, kibertəhlükəsizlik yalnız hər hansı proqram təminatından istifadə etməkdən ibarət deyil. Bu, gündəlik vərdiş və davranış məsələsidir. Texnologiyalar nə qədər inkişaf etsə də, istifadəçinin diqqətli, məlumatlı və ehtiyatlı davranması mobil cihazların və şəxsi məlumatların qorunmasında ən mühüm amillərdən biridir".

Telegramda izləyin