Kirayəyə verdiyim pulla öz evimi alım" - bu fikir 2026-cı ildə həqiqətən sərfəlidirmi?

Mənzil bazarında vətəndaşların qarşısında duran ən aktual maliyyə suallarından biri budur: aylıq gəlirin bir hissəsini illərlə kirayəyə ödəmək daha doğrudur, yoxsa həmin vəsaiti ipotekaya yönəldərək mənzil sahibi olmaq?

Mövzu ilə bağlı BiG.AZ-a açıqlama verən əmlak eksperti Fərid Cəfərli bildirib ki, ilk baxışda cavab sadə görünür: kirayə ödəyən şəxs sonda ev sahibi olmur, ipoteka ödəyən isə müəyyən müddətdən sonra daşınmaz əmlaka sahib olur. Lakin 2026-cı ilin bazar şərtlərində bu yanaşma artıq təkbaşına kifayət etmir:

"Çünki vətəndaşın qarşısında yalnız aylıq ödəniş məsələsi dayanmır. İlkin ödəniş, kredit faizi, sığorta, təmir xərcləri, mənzilin bazar qiyməti, kirayə haqqının dinamikası, gəlirin sabitliyi və həmin əmlakın gələcək likvidliyi də nəzərə alınmalıdır.

Kirayə insana çeviklik verir, ipoteka isə mülkiyyət yaratmaq imkanı verir.

Əgər insanın sabit gəliri, kifayət qədər ilkin ödənişi və uzunmüddətli yaşayış planı varsa, ipoteka daha məntiqli seçim ola bilər. Amma gəlir qeyri-sabitdirsə, ilkin ödəniş üçün bütün yığım xərclənəcəksə və aylıq kredit ödənişi ailə büdcəsinə ciddi yük yaradacaqsa, kirayədə qalmaq daha sağlam maliyyə qərarı ola bilər.

Burada bir məqam da nəzərə alınmalıdır: ipoteka ödənişinin hamısı borcalanın kapitalına çevrilmir. Ödənişin müəyyən hissəsi əsas borcun azalmasına, digər hissəsi isə kredit faizlərinin ödənilməsinə yönəlir. Buna görə "hər ay ödədiyim pul evə yatır" yanaşması da tam doğru deyil.

Əslində, ipoteka qərarında ən böyük risk mənzilin qiymətinin azalması deyil. Əsas risk ailənin gəlirinin kredit ödənişini qarşılaya bilməməsidir. İpoteka uzunmüddətli maliyyə öhdəliyidir. İş yerinin itirilməsi, gəlirin azalması, ailə xərclərinin artması və ya gözlənilməz böyük xərc kredit ödənişini ciddi problemə çevirə bilər.

Azərbaycan İpoteka və Kredit Zəmanət Fondunun məlumatına görə, aylıq ipoteka ödənişi borcalanın məcmu aylıq gəlirinin 70 faizini keçməməlidir. Lakin vətəndaş bunu "gəlirimin 70 faizinə qədər kredit götürə bilərəm və bu mənim üçün rahat olacaq" kimi başa düşməməlidir.

Çünki bankın müəyyən etdiyi yuxarı hədd ilə şəxsin real maliyyə imkanları eyni anlayış deyil. Ailə büdcəsində ərzaq, kommunal xidmətlər, nəqliyyat, səhiyyə, təhsil, digər kreditlər və gözlənilməz xərclər də nəzərə alınmalıdır. Buna görə ipoteka ödənişinin ailənin aylıq gəlirində mümkün qədər daha aşağı paya sahib olması maliyyə baxımından daha təhlükəsiz yanaşmadır.

Nəticə etibarilə, "kirayəyə verdiyim pulla öz evimi alım" fikri hər kəs üçün avtomatik olaraq sərfəli seçim deyil. Doğru qərar insanın gəlirinə, ilkin kapitalına, ailə büdcəsinə, yaşayış planına və mənzil bazarındakı şərtlərə əsaslanaraq verilməlidir. Kirayə ödəmək mütləq şəkildə pul itirmək, ipoteka ödəmək isə avtomatik olaraq sərvət toplamaq demək deyil. Əsas məsələ uzunmüddətli maliyyə yükünün real imkanlarla nə qədər uyğunlaşmasıdır".

Telegramda izləyin