Yeni binalar zəlzələyə nə qədər davamlıdır?

Dünyanın müxtəlif bölgələrində mütəmadi olaraq zəlzələlərin baş verməsi binaların seysmik davamlılığı məsələsini yenidən gündəmə gətirir. Azərbaycanda da yeni yaşayış binalarının tikintisi zamanı seysmik amillərin nəzərə alınması normativ tələblərlə müəyyən edilir. Qanunvericiliyə əsasən, tikinti layihələndirilərkən ərazinin seysmikliyi və qrunt xüsusiyyətləri nəzərə alınmalıdır.

Bəs hazırda Azərbaycanda, xüsusilə Bakıda tikilən yeni çoxmərtəbəli binalar güclü zəlzələ zamanı nə dərəcədə davamlı ola bilər? Binaların zəlzələyə davamlılığını hansı amillər müəyyən edir və tikinti zamanı bu tələblərə nə dərəcədə əməl olunur?
Mövzu ilə bağlı şəhərsalma və inşaat məsələləri üzrə ekspert, novator memar Muxtar Ərturan BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, inşaat məsələləri üzrə ekspert olaraq bildirirəm ki, yeni tikilən binalar qüvvədə olan seysmik normalara uyğun layihələndirildiyi və layihə tikintidə düzgün icra edildiyi halda zəlzələ təsirlərinə qarşı hesablanır. Azərbaycanda bunun üçün əsas normativ sənədlərdən biri AzDTN 2.3-1 "Seysmik rayonlarda tikinti" normalarıdır. Məsələn, 16 mərtəbədən yüksək binalar və xüsusi məsuliyyətli qurğular üçün real və sintezləşdirilmiş zəlzələ akseleroqramları əsasında əlavə hesablamalar nəzərdə tutulur.

Amma burada vacib məqam var: zəlzələyə davamlılığı yalnız binanın yaşı müəyyən etmir. Geoloji araşdırmanın düzgün aparılması, qruntun xüsusiyyətləri, fundament, daşıyıcı sistem, betonun faktiki keyfiyyəti, armaturun miqdarı və yerləşdirilməsi, düyünlərin düzgün icrası və tikinti nəzarəti birlikdə nəticəni müəyyən edir.

Digər vacib məsələ budur ki, "zəlzələyə davamlı bina" ifadəsi "zəlzələdə heç bir çat yaranmayacaq" mənasına gəlmir. Seysmik layihələndirmənin əsas məqsədlərindən biri güclü zəlzələ zamanı konstruksiyanın davranışını idarə etmək, qəfil və ağır dağılma riskini azaltmaq və ilk növbədə insanların həyatını qorumaqdır. Azərbaycanda hazırda seysmik layihələndirmə ilə yanaşı, bina və qurğuların getdikcə artan dağılmadan mühafizəsinə dair ayrıca AzDTN 2.1-2 norması da qüvvədədir.

"VR Standartları 2026" yanaşmasında da təhlükəsizlik yalnız layihədə göstərilən rəqəmlərlə məhdudlaşmır. Layihə, material, icra və sonrakı istismar vahid təhlükəsizlik zənciri kimi qiymətləndirilməlidir. Mənzil sahibi üçün əsas məsələ binanın reklamda neçə bal zəlzələyə davamlı göstərilməsi deyil, bunun layihə və icra keyfiyyəti ilə əsaslandırılmasıdır.
Yəni yeni bina zəlzələyə davamlı ola bilər, amma sadəcə yeni olduğu üçün yox - düzgün hesablandığı, düzgün tikildiyi və düzgün nəzarət edildiyi üçün.

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin