Şuşanın daşlarında şəhid ruhu yaşayır, ehtiyatlı olaq!!!

Şuşa haqqında danışanda onun yalnız gözəlliyindən, tarixi abidələrindən, mədəniyyətimizdəki misilsiz yerindən söz açmaq kifayət etmir. Şuşa həm də bizə böyük bir məsuliyyət xatırladır. Çünki bu şəhər Azərbaycan xalqının əsrlər boyu yaratdığı mənəvi sərvətin, milli yaddaşın və dövlətçilik iradəsinin simvollarından biridir. Bu gün Şuşada olmaq təkcə tarixi şəhəri ziyarət etmək deyil, həmin tarixə münasibət göstərməkdir.

Şuşanın azadlığı bizə asan başa gəlməyib. Bu şəhərin azadlığı uğrunda Azərbaycan əsgəri ən ağır relyefdə, ən çətin şəraitdə döyüşüb, şəhidlər verilib, qazilərimiz sağlamlığını itirib. Şuşa Zəfərimizin ən mühüm səhifələrindən biridir. Ona görə də bu şəhərə münasibətdə adi şəhər mədəniyyəti ilə kifayətlənmək olmaz. Burada vətəndaş məsuliyyəti daha yüksək olmalıdır.

Bu məsuliyyətin ən sadə ifadəsi isə tarixi irsə hörmətdir.

Tarixi abidənin divarına yazı yazmaq, onun üzərinə çıxmaq, ətrafı zibilləndirmək, qorunan ərazidə müəyyən edilmiş qaydaları pozmaq "kiçik bir hərəkət" deyil. Belə davranışların hər biri bizim tarixə münasibətimizi göstərir. Bir insanın bir neçə saniyəyə etdiyi hərəkətin nəticəsi isə illərlə qala bilər. Bəzən bərpasına böyük vəsait və zəhmət sərf olunan tarixi obyektə düşünülməmiş toxunuş kifayət edir ki, həmin irsə zərər dəysin.

Bu məsələyə yalnız cərimə prizmasından baxmaq da doğru deyil. Hüquqi məsuliyyət, əlbəttə, olmalıdır. Qaydalar müəyyənləşdirilibsə, hamı onlara əməl etməlidir. Lakin cəmiyyət olaraq daha vacib bir mərhələyə çatmalıyıq: insan tarixi abidəyə cərimədən qorxduğu üçün deyil, onun dəyərini bildiyi üçün toxunmamalıdır.

Əsl mədəniyyət də elə budur.

Biz illərlə işğal altında qalmış ərazilərimizdə tarixi və mədəni irsimizin necə dağıdıldığını gördük. Şuşanın da bu vandalizmdən ciddi zərər çəkdiyinə şahid olduq. Bu gün isə həmin irsin bərpası üçün dövlət böyük işlər həyata keçirir. Tarixi binalar, məscidlər, mədəniyyət ocaqları yenidən həyata qaytarılır, şəhərin tarixi simasının qorunmasına xüsusi diqqət göstərilir.

Belə bir vaxtda bərpa etdiyimiz dəyərə özümüzün laqeyd münasibət göstərməyimiz qəbuledilməzdir.

Başqasının dağıtdığını bərpa etmək böyük dövlət və xalq iradəsi tələb edir. Bərpa ediləni qorumaq isə mədəniyyət və məsuliyyət tələb edir. Biz hər ikisini bacarmalıyıq.

Şuşaya gedən insanın davranışı əslində onun tarixə münasibətinin göstəricisidir. Burada foto çəkmək, şəhərin gözəlliyini paylaşmaq, turist kimi gəzmək təbiidir. Amma heç bir paylaşım, heç bir "like", heç bir sosial şəbəkə görüntüsü milli irsin toxunulmazlığından üstün deyil.

Bəzən müasirliklə məsuliyyətsizliyi qarışdırırıq. Halbuki müasir insanın əsas xüsusiyyətlərindən biri də tarixi və ictimai məkanlarda davranış mədəniyyətidir. Azadlıq istədiyin hərəkəti etmək deyil; azadlığın sərhədinin başqasının hüququ və cəmiyyətin ümumi dəyəri ilə müəyyənləşdiyini anlamaqdır. Tarixi abidə isə yalnız dövlətin deyil, bütöv xalqın sərvətidir.

Bu baxımdan milli irsə hörmət ailədən başlamalı, məktəbdə möhkəmlənməli, cəmiyyətdə davranış normasına çevrilməlidir. Uşağa sadəcə "abidəyə toxunma" demək azdır. Ona izah etmək lazımdır ki, həmin abidə niyə qorunur, onun arxasında hansı tarix dayanır və onu gələcək nəsillərə çatdırmaq nə üçün vacibdir.

Şuşanın qorunması yalnız mühafizə xidmətinin işi deyil. Bu, hər birimizin işidir.
Çünki dövlət şəhəri yenidən qura bilər, abidəni bərpa edə bilər, qanunla onun mühafizəsini təmin edə bilər. Amma insanın içindəki məsuliyyət hissini yalnız qanun yarada bilməz.

Bunun üçün tarixə bağlılıq, milli şüur və vətəndaş mövqeyi lazımdır.
Şuşanın bizim üçün fərqi də məhz bundadır. Bu şəhər həm keçmişimizi, həm Zəfərimizi, həm də gələcək qarşısında məsuliyyətimizi bir araya gətirir.

Hesab edirəm ki, Şuşada milli irsə münasibətdə güzəştli yanaşma olmamalıdır. Qaydanı pozan şəxs kimliyindən asılı olmayaraq məsuliyyət daşımalıdır. Eyni zamanda maarifləndirmə işi də gücləndirilməlidir. Çünki məqsəd yalnız cərimə yazmaq deyil, belə halların ümumiyyətlə baş vermədiyi bir davranış mədəniyyəti formalaşdırmaqdır.

Şuşaya münasibətin meyarı da çox sadədir: orada özündən sonra nə qoyursan?

Bir fotoşəkil, bir xoş xatirə, bir qürur hissi - bunlar qala bilər. Amma tarixi divarda yazı, zədələnmiş abidə, atılmış zibil, pozulmuş mənzərə qalmamalıdır.

Biz Şuşanı azad edən nəslin nümayəndələriyik. Bu, yalnız qürur doğuran ifadə deyil, həm də böyük məsuliyyətdir. Şuşanın azadlığı uğrunda canından keçən insanların xatirəsinə ən böyük hörmət onların uğrunda döyüşdüyü şəhəri qorumaqdır.

Ona görə Şuşaya gedərkən bir həqiqəti yadda saxlamaq lazımdır:

Biz bu şəhərə yalnız baxmağa getmirik. Biz onu qorumağa gedirik.

Çünki Şuşanı bizə qəhrəmanlarımız qaytarıb. Onu gələcək nəsillərə salamat çatdırmaq isə bizim borcumuzdur.

Lalə Məmmədova

Telegramda izləyin